آسْمانِ هَشْتُم، یکی از مثنویهای پنجگانۀ میرمحمدامین شهرستانی، متخلص به روح‌الامین و امین، و مشهور به میرجمله (٩٨١-١٠٤٧ق / ١٥٧٣-١٦٣٧م). این مثنوی به نامهای فلکِ‌البروج، بهرام‌نامه و هفت گنبد بهرام نیز خوانده شده و در بعضی از فهرستها به این اسامی از آن یاد شده است.
روح‌الامین این مثنوی را در ١٠٢١ق / ١٦١٢م به تقلید از هفت پیکر نظامی و در اصل به نام سلطان محمدقلی قطب شاه (٩٨٩-١٠٢٠ق / ١٥٨١-١٦١١م) سرود، ولی چون محمدقلی قطب شاه پیش از اتمام این منظومه درگذشت، شاعر آن را به جانشین او سلطان محمد قطب شاه تقدیم داشت (ریو، ٢ / ٦٧٦).
این منظومه همانند هفت پیکر نظامی داستان بهرام گور ساسانی است و ٥٣٠‘ ٣ بیت دارد. سراینده بارها در ضمن آن از نام خود یاد کرده است. آسمان هشتم با این بیت آغاز می‌گردد:

ای روان‌آفرین دل آرای وی خرد را به خویش راهنمای

در بعضی نسخه‌ها (مانند نسخۀ کتابخانۀ آستان قدس رضوی) آغاز آن چنین است:

ای روان آفرین گردون ساز وی غنی از شریک و از انباز

سراینده دربارۀ نام آن گفته است:

شد چو این کاخ سربلند تمام کردمش آسمان هشتم نام

شاعر بر هریک از مثنویهای خود، ازجمله آسمان هشتم، مقدمه‌ای به نثر نوشته است. این مثنوی چاپ نشده و نسخه‌های خطّی آن در کتابخانه‌های آستان قدس، شورای ملی سابق، دانشگاه تهران، موزۀ بریتانیا، کتابخانۀ دانشسرای عالی تهران و کتابخانۀ شخصی سلطان‌القرائی در تبریز موجود است.

مآخذ

آستان قدس، فهرست، ٧ / ١٨٧- ١٨٨؛
آقابزرگ، الذریعة، ٧ / ٢٦٠،١٩ / ١٠٦-١٠٧؛
دانش‌پژوه، محمدتقی، «کتابخانۀ میرزاعبدالعظیم‌خان قریب گرکانی»، نشریۀ نسخه‌های خطی، دانشگاه تهران، ١٣٤٦ش، ٥ / ٦١٨-٦١٩؛
شورای ملی (سابق)، فهرست خطی، ٣ / ٢٣٥-٢٣٦؛
کتابخانۀ مرکزی، فهرست خطی، ١٣ / ٣١٢٠-٣١٢١؛
منزوی، احمد، فهرست خطی فارسی، ٤ / ٢٦١٨-٢٦١٩؛
همو، فهرست خطی فارسی پاکستان، ٧ / ٧٨١-٧٨٢؛
نیز:

Ethe, H., Catalogue of Persian Manuscripts in India Office, Oxford, ١٩٦٣, vol, I,P. ٨٤٢, vol. II, P. ٣٠٠;
Rieu, Ch., Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum, Oxford, ١٩٦٦.

سیدعلی آل‌داود