اَبوشُعِیبِ هَرَوی، صالح بن محمد، از شاعران دورۀ سامانی و از معاصران رودكی. دربارۀ زندگانی ابوشعیب، اشاراتی بسیار اندك در تذكره‌ها باقی است. عوفی وی را در شمار نخستین شعرای عصر سامانی دانسته (٢ / ٥) و هدایت، زمان او را در اواخر حیات رودكی قرار داده است (١ / ١٣٩). واحدی گوید كه عنصری (د ٤٣١ ق / ١٠٣٩ م) دورۀ ابوشعیب را درك كرده و ابوشعیب هم دورۀ رودكی را (ص ١٨). پس دوران حیات او را باید پیش از وفات رودكی (٣٢٩ ق) و در دوران جوانی عنصری قرار داد. می‌توان احتمال داد كه وی در حدود سال ٣١٠ ق ولادت یافته و پیش از ٣٩٠ ق (پایان دورۀ سامانیان) درگذشته است.
از اشعار ابوشعیب ابیات اندكی بر جای مانده كه در كتب تذكره و طبقات پراكنده است. اسدی طوسی (ص ٩٣-٩٤) و نخجوانی (ص ٤٧، ٩٩، ١٧٤، ٢٥٧) در توضیح معانی برخی از واژه‌ها به اشعار ابوشعیب به عنوان شواهد شعری، استناد كرده‌اند و ژیلبر لازار اشعار پراكندۀ وی را گرد آورده است (٢ / ١٢٩-١٣١).
منوچهری دامغانی در قصیده‌ای (و شاید در دو قصیده) ابوشعیب را در ردیف دیگر شعرای معروف سدۀ ٤ ق مانند رودكی، ابوسلیك، شهید بلخی و ... شمرده است (ص ٧٣، ١٤٠) و ابوالحسن محمد بن ظفر علوی نیشابوری (د ٤٠٣ ق / ١٠١٢ م) نیز در بیتی از اشعار خود، به «فارسیات» ابوشعیب، ‌اشاره دارد (نك‌ : ثعالبی، ٤ / ٤٢١-٤٢٢). از این اشاره‌ها چنین برمی‌آید كه اشعار ابوشعیب در سدۀ ٥ ق حداقل در خراسان از شهرت برخوردار بوده است. اشعار بازمانده از وی گرچه بسیار نیست، اما ویژگیهای شعر سدۀ ٤ ق از جمله تشبیهات حسی، در آنها فراوان به چشم می‌خورد، ‌مانند: بهشتی روی،.لاله‌خد، بنفشه عارض و ... .

مآخذ

اسدی طوسی، احمد بن علی، لغت فرس، ‌به كوشش فتح‌الله مجتبائی و علی‌اشرف صادقی، تهران، ١٣٦٥ ش؛
اوحدی بلیانی، تقی‌الدین، عرفات العاشقین، نسخۀ خطی كتابخانۀ ملك، شم‌ ‌٥٣٢٤؛
ثعالبی، عبدالملك بن محمد، یتیمة الدهر، به كوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، بیروت، ١٣٧٧ ق؛
عوفی، محمد، لباب الالباب، به كوشش ادوارد براون، لیدن، ١٩٠٦ م؛
لازار، ژیلبر، اشعار پراكندۀ قدیم‌ترین شعرای فارسی زبان، تهران، ١٣٤١ ش؛
منوچهری دامغانی، دیوان، به كوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، ١٣٦٣ ش؛
نخجوانی، محمد بن هندوشاه، صحاح الفرس، به كوشش عبدالعلی طاعتی، تهران، ١٣٥٥ ش؛
هدایت، رضاقلی خان، مجمع الفصحا، به کوشش مظاهر مصفا، تهران، ١٣٣٦ ش.

علی میرانصاری (بته‌كن)