حاذِقۀ هَرَوی، بانوی شاعر معاصر افغانی. نام او کشور، و تخلصش حاذقه بود. وی در ٢٥ محرم ١٣٤٠ق / ٢٨ سپتامبر ١٩٢١م در هرات به دنیا آمد (هدایت، ١ / ٣٦٢؛ شاه‌حسینی، ٤١٨؛ مهاجر، ٦٩٩؛ مشیرسلیمی، ٣ / ١٠٦). حاذقه از ٧ سالگی به دبستان رفت و پس از گذراندن دورۀ ابتدایی، تحصیلات خود را همچنان ادامه داد و هم‌زمان نزد پدرش، محمدعثمان که از دوستداران هنر و ادبیات بود، زبانهای فارسی، عربی و انگلیسی را آموخت (همو، نیز شاه‌حسینی، همانجاها).
حاذقه افزون بر آشنایی با فقه، اصول و حدیث، در سرودن شعر نیز ذوق و استعداد فراوان داشت و به زبانهای پشتو و فارسی شعر می‌سرود. اشعار اخلاقی و میهن‌دوستانه را به استادی می‌سرود و چندین جایزه بدان سبب دریافت کرد. بیشتر سروده‌های وی در روزنامه‌های اتفاق اسلام و هرات چاپ شده است (شاه‌حسینی، مشیرسلیمی، همانجاها؛ دانشنامه ... ، ٣ / ٣٠٨).
حاذقه همچنین در مشاعره ماهر بود و نخستین‌بار، به‌عنوان یک زن، با شایق هروی، ادیب معاصر هرات و رئیس انجمن ادبی آن شهر به مشاعره پرداخت (مشیرسلیمی، مهاجر، همانجاها). نمونۀ اشعار حاذقه و مشاعرۀ او با شایق هروی را مشیرسلیمی (٣ / ١٠٧-١١٢)، میرشاهی (ص ٢٥٣) و شاه‌حسینی (ص ٤١٩-٤٢١) ضبط کرده‌اند.

آثـار

حاذقه آثار بسیاری به نثر و نظم نگاشته است که برخی از آنها به زبانهای فارسی و پشتو در روزنامه‌های اتفاق اسلام و هرات چاپ شده است (مهاجر، همانجا؛ مشیرسلیمی، ٣ / ١٠٦). از جمله آثار او اینها ست: ١. اصول آزادی نسوان؛ ٢. برگ سبز؛ ٣. حیات سوزان؛ ٤. قصایدی در استقبال از دیوان پروین اعتصامی، که به صورت دیوانی مستقل تدوین کرده است؛ ٥. کلیات نظم و نثر؛ ٦. مهد آرین (در تاریخ هرات از دورۀ تیموریان تا عصر حاضر شامل ٤ بخش)؛ ٧. همکاری ملت (همانجا؛ شاه‌حسینی، ٤١٨؛ مهاجر، همانجا؛ میرشاهی، ٢٥٢؛ پنبتو ... ، ٥ / ٤٦٥٩).
سال وفات حاذقه در منابع موجود، انعکاسی نیافته، ولی محل درگذشت او در زادگاهش، هرات بوده است (شاه‌حسینی، میرشاهی، همانجاها).

مآخذ

پنبتوآریانا دائرةالمعارف، کابل، ١٣٥٤ش / ١٩٧٦م؛
دانشنامۀ ادب فارسی، به کوشش حسن انوشه، تهران، ١٣٨١ش؛
شاه‌حسینی، مهری، زنان شاعر پارسی‌گوی هفت شهر عشق، تهران، ١٣٨٣ش؛
مشیرسلیمی، علی‌اکبر، زنان سخنور، تهران، ١٣٣٧ش؛
مهاجر، نجف‌علی، فرهنگنامۀ زنان پارسی‌گو، تهران، ١٣٨٤ش؛
میرشاهی، مسعود، شعر زنان افغانستان، تهران، ١٣٨٣ش؛
هدایت، محمود، گلزار جاویدان، تهران، ١٣٥٣ش.

صغرى دودانگه