میرعزیزالله (د ١٠٠٠ ق/ ١٥٩٢ م)، فرزند میرسیدعلی محتسب. او از سادات قم بود و خانواده‌اش در میان مردم احترام بسیار داشت (نفیسی، ١/ ٤٥٩؛ سامی، ٣/ ١٩٦٤؛ اته، I/ ٧٩٣). گویا شاعر برادری با تخلص میر اشکی یا میرشکیب نیز داشته است (صادقی، ٧٦-٧٧؛ آقابزرگ، ٩(١)/ ٢٥٧؛ اته، همانجا).
حضوری ٣٠ سال در نجف سرگرم تحصیل علوم بود و در اواخر زندگی شاه طهماسب اول (د ٩٨٤ ق/ ١٥٧٦ م) به ایران آمد و در قزوین ملازم و معاشر پادشاه صفوی شد. او تا جلوس شاه اسماعیل دوم (سل‌ ٩٨٤-٩٨٥ ق/ ١٥٧٦-١٥٧٧ م) در آن شهر اقامت داشت؛ سپس به نجف بازگشت و در آنجا درگذشت (دایرةالمعارف ... ، ٦/ ٣٧٩؛ نفیسی، ١/ ٤٥٩-٤٦٠).
حضوری شیعی‌مذهب، و شاعری چیره‌دست بود که در غزل مهارت داشت. طبع او را شکفته و عالی، و شعرش را عاشقانه گفته‌اند (آذر، ٣/ ١٢٣٥). صادقی رتبۀ شاعری او را برتر از پایۀ علمی وی می‌داند (ص ٧٦-٧٧).
دوران شکوفایی شاعر، در روزگار شاه‌طهماسب اول و شاه اسماعیل دوم بود (دایرةالمعارف، اته، همانجاها). وی غزلهای بسیاری از شهیدی‌قمی (د ٩٣٥ ق/ ١٥٢٨ م) را تتبع کرده است (دانش‌پژوه، ٢٦٢).
برخی از سروده‌های حضوری در منابع گوناگون، از جمله روضة ‌الصفا آمده است (آقابزرگ، همانجا؛ نیز نک‌ : آذر، ٣/ ١٢٣٨-١٢٤٢). شمار ابیات دیوان او به ٠٠٠، ٣ بیت می‌رسد (دایرةالمعارف، همانجا). دست‌نویس دیوان وی در برخی از کتابخانه‌های دنیا وجود دارد (نک‌ : اته، نیز دانش‌پژوه، همانجاها؛ منزوی، ٣/ ٢٣٠٠؛ فهرست ... ، ٣/ ٢٤٧).

٢. حضوری

شاعر عثمانی. او در روزگار سلطان سلیم اول (سل‌ ٩١٨-٩٢٦ ق/ ١٥١٢-١٥٢٠ م) می‌زیست و اهل ناحیۀ گلیبولی بود (سامی، ٣/ ١٩٦٤؛ ثریا، ٢/ ٢٣٣). از تاریخ تولد و وفاتش چیزی دانسته نیست. وی خاطری سرشار از محبت الٰهی داشت و روی به «فقر و فنا» آورده، ترک «غنا و سرور» گفته، و «گوشۀ قناعت و عزلت» گزیده بود (قنالی‌زاده، ١/ ٢٩٤-٢٩٥). از سروده‌هایش به زبان ترکی عثمانی، نمونۀ کوتاهی در تذکره‌ها آمده که گویای مسلک عرفانی او ست (نک‌ : سامی، قنالی‌زاده، همانجاها).

مآخذ

آذربیگدلی، لطفعلی، آتشکده، به‌کوشش حسن سادات ناصری، تهران، ١٣٣٩-١٣٤٠ ش؛
آقابزرگ، الذریعة؛
ثریا، محمد، سجل عثمانی ( تذکرۀ مشاهیر عثمانیه)، استانبول، ١٣١١ ق؛
دانش‌پژوه، محمدتقی، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانۀ دانشکدۀ ادبیات، تهران، ١٣٣٩ ش؛
دایرةالمعارف تشیع، به کوشش احمد صدر حاج‌سیدجوادی و دیگران، تهران، ١٣٨٠ش؛
سامی، شمس‌الدین، قاموس الاعلام، استانبول، ١٣٠٨ ق؛
صادقی افشار، صادق، مجمع ‌الخواص، ترجمۀ عبدالرسول خیام‌پور، تبریز، ١٣٢٧ ش؛
فهرست نسخه‌های خطی انستیتو شرق‌شناسی و آثار خطی تاجیکستان (شهر دوشنبه)، به‌کوشش علی موجانی و دیگران، تهران، ١٣٧٩ ش؛
قنالی‌زاده، حسن، تذکرة الشعرا، به‌کوشش ابراهیم قتلوق، آنکارا، ١٩٧٨ م؛
منزوی، خطی؛
نفیسی، سعید، تاریخ نظم و نثر در ایران و در زبان فارسی، تهران، ١٣٦٣ ش؛
نیز:

Ethé, H., Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of the India Office, Oxford, ١٩٠٣.
علی کاتبی