دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٥٦ - بادلیان

بادلیان

بادْلیان، کتابخانه‌ای قدیمی در دانشگاه آکسفرد انگلستان.
این کتابخانه پس از کتابخانۀ بریتانیا مهم‌ترین کتابخانۀ انگلستان به شمار می‌رود (افشار، ٩٨). بادلیان افزون بر کتب جدید، در بردارندۀ مجموعۀ ارزشمندی از آثار خطی و چاپی اسلامی نیز هست (ﻧﻜ : «مآخذ...»، ١١٦). کتابخانه دارای بخشهای نقشه، میکروفیلم و میکروفیش ونیز ٢٤سالن مطالعه است که روزانه نزدیک به ٠٠٠’٢ مراجعه کننده از آنها استفاده می‌کنند (افشار، همانجا). استفاده از کتابخانه محدود به افراد دارای مجوز است و نظام امانت کتاب، جزبه صورت بین کتابخانه‌ای در آن وجود ندارد («مآخذ»، ١١٩). کتابخانۀ بادلیان مشتمل بر یک ساختمان اصلی متشکل از بنای کتابخانه‌های قدیم، جدید و «رادکلیف کامرا» و ٨ ساختمان پیوسته، از جمله کتابخانه‌های هنر و بررسیهای شرقی است («کتابخانه...»، ٢). کتابخانۀ بادلیان تاکنون چندین نمونه از اثاثیۀ کتابخانه‌های سدۀ ١٦م انگلیسی را حفظ کرده است (ﻧﻜ : ماسون، ٢٣-٢٢). این کتابخانه از امتیاز دریافت نسخه‌های رایگان کتابها و نشریات منتشر شده در انگلستان برخوردار است (تامپسن، ٣٢).

پیشینۀ تاریخی

کتابخانۀ بادلیان در ١٥٩٨م/ ١٠٠٦ق توسط سرتامس بادلی (١٥٤٥-١٦١٣م)، عبری‌شناس و گردآورندۀ نسخه‌های خطی در دانشگاه آکسفرد پایه‌گذاری، و در ١٦٠٢م گشوده شد (همو، ٣، ٣٣؛ «مآخذ»، ١١٦). کتابها در آغاز به ٤ گروه موضوعی، شامل الهیات، حقوق، پزشکی، و هنرتقسیم شد و از ١٦١٢م روش قفسه‌بندی دیوار اجرا گردید. فهرست کتابها نخستین‌بار در ١٦٠٥م، و سپس در سالهای ١٦٢٠، ١٦٧٤، ١٧٣٨ و ١٨٤٣م انتشار یافت و در این سال مقرر شد که کتابخانه از قوانین فهرست‌نویسی موزۀ بریتانیا پیروی کند (تامپسن، ١٣٦، ١٥٣، ١٥٧، ١٧٧). در ایرن دوران کتابها در هر موضوع برحسب قطع تقسیم می‌شد. کتابهای رحلی به میزها زنجیر می‌گردید و کتابهای رحلی کوچک و وزیری در قفسه‌های بسته نگهداری، و کتب هم‌قطع هر رده براساس نام مؤلفان طبقه‌بندی می‌شد (همو، ١٣٦).
کتابخانه با دریافت نسخه‌های خطی‌اسلامی و شرقی و مجموعه‌های بررسیهای شرق‌شناسان در سدۀ ١٧م گسترش یافت («مآخذ»، ١١٧-١١٦). در ١٨٨٢م کتابخانۀ بادلیان، مستقل از موزۀ بریتانیا ٥٤ قاعدۀ فهرست‌نویسی براساس قوانین انجمن کتابداران انگلیس تهیه کرد و مجموعۀ قوانین فهرست‌نویسی را در ١٨٨٥م تنظیم نمود و در ١٨٩٣م منتشر ساخت و در ١٩١٨م ویرایش جدید فهرست مزبور را با افزایش شمار قواعد به ٦٨ انتشار داد (تامپسن، ١٥٧). این کتابخانه در ١٦٢٠م، ٠٠٠‘١٦ کتاب، در ١٧٠٠م، ٠٠٠‘٣٠کتاب، در اواسط دهۀ ١٩٧٠م، ٠٠٠‘٥٠٠‘٣ نسخۀچاپی و ٠٠٠‘٥٠ نسخۀ خطی (همو، ٣٣)، و در اواخر سدۀ ٢٠م، ٠٠٠‘١٠٠‘٦ نسخۀ چاپی و ٠٠٠‘١٥٤ نسخۀ خطی داشت («جهان ...»، ١٥٣٦). در اواسط دهۀ ١٩٩٠م نسخه‌های خطی شامل ٣٥٠‘٢نسخه به زبان عربی، ٥٣٠‘٢ نسخه به زبان فارسی، ٤٨٠ نسخه به زبان ترکی، ٠٠٠‘٣ نسخه به زبان عبری، ٧٥ نسخه به زبان اردو و ٢٠نسخه به زبان مالایایی بود («مآخذ»، ١١٨).

مآخذ

افشار، ایرج، «یادداشتهای سفر آکسفرد»، آینده، تهران، ١٣٦٦ش، ﺷﻤ ١-٣؛
تامپسن، جیمز، تاریخ اصول‌ کتابداری، ترجمۀ محمود حقیقی، تهران، ١٣٦٦ش؛
نیز:

Bodleian library and its dependent libraries, oxford, ١٩٩٩;
masson, a and P.salvan. Les Bibliotheques, paris, ١٩٦١;
Middle East Sources, ed. I.R. Netton. England, ١٩٩٨;
The World of Learning ١٩٩٨, Europa Publications Limited.
پرویز امین