بَشّارِ مَرْغَزی‌، شاعر سدۀ ٤ق‌ / ١٠م‌. از تاریخ‌ ولادت‌، درگذشت‌ و چگونگی‌ احوال‌ وی‌ اطلاعی‌ در دست‌ نیست‌. هدایت‌ نام‌ او را بشار ضبط كرده‌ است‌ (١ / ٤٤٠)، ولی‌ بهار برپایۀ دست‌نویسی‌ به‌ خط سرخوش‌، نام‌ وی‌ را بشگر می‌داند و معتقد است‌ كه‌ نام‌ بشار تصحیف‌ بشگر است‌ و ایرانیان‌ از نام‌ بشار استفاده‌ نمی‌كرده‌اند (١ / ٣٧٨، حاشیه‌)؛ امكان‌ دارد كه‌ این‌ كلمه‌ مخفف‌ بشگرد، یا مركب‌ از «بش‌» و «گر» باشد (مصفا، ٧٠). هدایت‌ این‌ شاعر را به‌ اشتباه‌ با بشار بن‌ برد (د ١٦٧ق‌ / ٧٨٣م‌) شاعر تازی‌گوی‌ ایرانی‌ یكی‌ دانسته‌ است‌ (همانجا).

از بشار مرغزی‌ تنها یك‌ قصیدۀ ٣١ بیتی‌ با مطلع‌ «رز را خدای‌ از قبل‌ شادی‌ آفرید / شادی‌ و خرمی‌ رز آمد همه‌ پدید» باقی‌ مانده‌ است‌. جاجرمی‌ قدیم‌ترین‌ كسی‌ است‌ كه‌ به‌ نقل‌ كامل‌ این‌ قصیده‌ پرداخته‌ است‌ (٢ / ٤٧٠-٤٧١)، در حالی‌ كه‌ دیگر تذكره‌نویسان‌ به‌ گونه‌ای‌ ناقص‌ آن‌ را ضبط كرده‌اند (مثلاً نك‌ : هدایت‌، همانجا). رشید یاسمی‌ نیز این‌ قصیده‌ را از روی‌ جُنگی‌ كهن‌ نقل‌ كرده‌ است‌ (ص‌ ٥٢٩). هرچند از بشار مرغزی‌ جز این‌ قصیده‌، شعر دیگری‌ نمانده‌ است‌، اما همین‌ چكامه‌ گواه‌ بلاغت‌، فصاحت‌ و مهارت‌ او در سرودن‌ شعر فارسی‌ است‌ (اداره‌چی‌، ٥٦؛ مصفا، همانجا).

بشار مرغزی‌ قصیدۀ خود را به‌ پیروی‌ از قصیدۀ خمریۀ رودكی سروده است و به همین سبب‌، او را می‌توان‌ از خمریه‌سرایان‌ پس‌ از رودكی‌ و پیش‌ از منوچهری‌ به‌ شمار آورد. شاید بتوان‌ گفت‌ سخن‌ او در خمریات‌ منوچهری‌ مؤثر بوده‌ است‌ (مدبری‌، ١٤٦؛ صفا، ١ / ٧٦). منوچهری‌ در قصیده‌ای‌ كه‌ در مدح‌ عنصری‌ گفته‌، به‌ ٥ شاعر بزرگ‌ مرو اشاره‌ می‌كند (ص‌ ٧٤) كه‌ به‌ نظر می‌رسد یكی‌ از آنان‌ بشار مرغزی‌ باشد (مدبری‌، همانجا).

مآخذ

اداره‌چی‌ گیلانی‌، احمد، شاعران‌ همعصر رودكی‌، تهران‌، ١٣٧٠ش‌؛
بهار، محمدتقی‌، سبك‌شناسی‌، تهران‌، ١٣٣٧ش‌؛
جاجرمی‌، محمد، مونس‌ الاحرار، به‌ كوشش‌ صالح‌ طبیبی‌، تهران‌، ١٣٥٠ش‌؛
رشید یاسمی‌، غلامرضا، «آثار اساتید»، ارمغان‌، تهران‌، ١٣٠٨ش‌، س‌ ١٠، شمـ ١؛
صفا، ذبیح‌الله‌، گنج‌ سخن‌، تهران‌، ١٣٣٩ش‌؛
مدبری‌، محمود، شرح‌ احوال‌ و اشعار شاعران‌ بی‌دیوان‌، تهران‌، ١٣٧٠ش‌؛
مصفا، مظاهر، پاسداران‌ سخن‌، تهران‌، زوار؛
منوچهری‌ دامغانی‌، دیوان‌، به‌ كوشش‌ محمد دبیرسیاقی‌، تهران‌، ١٣٥٦ش‌؛
هدایت‌، رضا قلی‌، مجمع‌ الفصحا، به‌ كوشش‌ مظاهر مصفا، تهران‌، ١٣٣٦ش

جلال‌ خسروشاهی‌