دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٩٨ - ابن حسام خوافی

ابن حسام خوافی

اِبْنِ حُسامِ خوافی‌، مولانا جمال‌الدين‌ محمدبن‌حسام‌ (د ٧٣٧ ق‌/ ١٣٣٧ م‌)، شاعر سده‌های‌ ٧ و ٨ ق‌/ ١٣ و ١٤ م‌. وی‌ در اصل‌ از مردم‌ خواف‌ بوده‌ ولی‌ در شهر هرات‌ زندگی‌ می‌كرده‌ است‌ و مرقدش‌ نيز در آنجاست‌. ابن‌حسام‌ از شاعران‌ دربار ملك‌ شمس‌الدين‌ كَرت‌ بوده‌ و در قصيده‌ای‌ كه‌ در ٧٢٩ ق‌ به‌ زبان‌ عربی‌ سروده‌، اين‌ پادشاه‌ را مدح‌ گفته‌ و تاريخ‌ ابتدای‌ سلطنت‌ او را بيان‌ كرده‌ است‌ (دولتشاه‌، ١٦٩؛ اوحدی‌، ١٠٦). از غزليات‌ او مقدار اندكی‌ در تذكره‌ها بر جای‌ مانده‌ و همين‌ نمونه‌های‌ مختصر نشان‌ می‌دهد كه‌ وی‌ در غزل‌سرايی‌ توانا و صاحب‌ ذوق‌ بوده‌ است‌. وی‌ در شعر «محمد» و «ابن‌حسام‌» تخلص‌ می‌كرده‌ است‌ (نفيسی‌، ١/ ٢٠٦). از او مستزادی‌ به‌ مطلع‌:
آن‌ كيست‌ كه‌ تقدير كند حال‌ گدا را / در حضرت‌ شاهی‌
كز غلغل‌ بلبل‌ چه‌ خبر باد صبا را / جز ناله‌ و آهی‌
در دست‌ است‌ كه‌ بسيار معروف‌ است‌ و به‌ گفتۀ دولتشاه‌ سمرقندی‌ (صص‌ ١٦٩-١٧٠) خواجه‌ عبدالقادر عودی‌ تصنيفی‌ و قولی‌ بر آن‌ ساخته‌ است‌.

مآخذ

اوحدی‌ بليانی‌، تقی‌الدين‌، عرفات‌ العاشقين‌، نسخۀ خطی‌ ملك‌، شم‌ ٥٣٢٤؛
دولتشاه‌ سمرقندی‌، تذكرة الشعرا، تهران‌، ١٣٣٨ ش‌؛
نفيسی‌، سعيد، تاريخ‌ نظم‌ و نثر در ايران‌ و در زبان‌ فارسی‌، تهران‌، ١٣٤٤ ش‌.

فتح‌الله‌ مجتبائی