دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٣٧ - بلوشه

بلوشه

بِلوشه، گابريل ژوزف اِدگار (١٢٤٩-١٣١٦ش / ١٨٧٠-١٩٣٧م)، خاورشناس فرانسوي. او در برد. پس از آن به آموختن تاريخ، آثار و زبانهاي مشرق زمين روي آورد. قدرت استدلال منطقی و رياضی بلوشه همواره در بررسيهاي پژوهشی او اثر بسيار داشت. وي عربی و فارسی را در «مدرسۀ زبانهاي شرقی» پاريس فرا گرفت و هم زمان دوره آموزش دارالفنون پاريس را به پايان رساند. از ١٨٩٥م در بخش نسخه‌هاي خطی كتابخانۀ ملی فرانسه، ابتدا به عنوان معاون كتابدار و سپس كتابدار آغاز به كار كرد. در ١٩٢٨م نشان افتخار «لژيون دونور» گرفت و در ١٩٢٩م به معاونت رياست كتابخانه ارتقا يافت و تا دوران بازنشستگی (١٩٣٥م) در اين مقام به فعاليت خود ادامه داد. بدين ترتيب، بلوشه به مدت ٤٠ سال وقت و نيروي خود را به طبع و نشر كتابهاي شرقی اسلامی، به‌ويژه ايرانی گذراند. او در بررسيهاي خود بسيار دقيق بود و به آثار ديگر خاورشناسان پيش از خود چندان اعتنايی نداشت. دقت او به‌ويژه در تأليف فهرست نسخه‌هاي خطی فارسی كتابخانه ملی فرانسه آشكار است .اين مجموعه يكی از بهترين مجموعه‌هاي نسخه‌هاي خطی فارسی جهان به شمار می‌رود (قزوينی، ٢ / ٤٤٠-٤٤١؛ راس،٨ -٧؛ غنی، ٦١٧؛ كائن،١٥٨ -١٥٧؛ سواژه،٩٧-٩٩ ). قزوينی و راس (همانجاها) خدمات او به زبان، تاريخ، ادبيات و هنر ايران را بسيار ستوده‌اند.

آثـار

مهم‌ترين آثار بلوشه در ٣ گروه فهرستها، ترجمه و تأليف كتابهاي اسلامی، و تأليف كتابهاي مربوط به ايران است:

الف ـ فهرستها

١. «فهرست نسخه‌هاي خطی عربی، فارسی و تركی مجموعۀ شفر» كتابخانۀ ملی فرانسه در ٢٣١ صفحه، پاريس، ١٩٠٠م (عبداللهی، ٢ / ٤٣٣)؛ ٢. «فهرست نسخه‌هاي زند و پهلوي و پارسی و فارسی مربوط به آيين زردشت» در ١٣٢صفحه، بزانسون، ١٩٠٠م؛ ٣. «فهرست نسخه‌هاي خطی فارسی كتابخانۀ ملی فرانسه» در ٤ مجلد كه مجلد اول در ١٩٠٥م و مجلد آخر در ١٩٣٤م جمعاً در ٧٤٠‘١ صفحه انتشار يافته، و از برجسته‌ترين تأليفات وي به شمار آمده است (قزوينی، ٢ / ٤٤١، ٤٥٠)؛ ٤. «فهرست كتابهاي عربی از مجموعۀ كتابهاي اهدايی دكوردمانش به كتابخانۀ ملی فرانسه»، بزانسون، ١٩٠٦م؛ ٥. «فهرست كتابهاي عربی، فارسی و تركی اهدايی دكوردمانش»، ١٩٠٩م (همو، ٢ / ٤٥٠؛ عبداللهی، همانجا)؛ ٦.«فهرست موزۀ هيئت علمی ‌مراكش»، ١٩٠٩م؛ ٧. «فهرست مجموعۀ نسخه‌هاي خطی اسلامی‌ اهدايی دكوردمانش»، ١٩١٦م؛ ٨. «فهرست نسخه‌هاي خطی عربی جديد كه در فاصلۀ سالهاي ١٨٨٤ تا ١٩٢٤م به كتابخانۀ ملی فرانسه رسيده است». اين فهرست ادامه فهرست دوسلان و مشتمل بر ٠٨٧‘٢ نسخه خطی در ٤٢٤ صفحه است، پاريس، ١٩٢٥م (همانجا؛ عقيقی، ١ / ٢٤٥).

ب ـ ترجمه و تأليف كتابهاي اسلامی

١. «معراج حضرت محمد (ص)»، ١٨٩٩م («كتاب‌شناسی ...»، ١٤٩)؛ ٢. ترجمۀ فرانسوي تاريخ حلب ابن عديم، ١٩٠٠م (عبداللهی، همانجا)؛ ٣. «مآخذ شرقی كمدي الهی دانته»، ١٩٠١م؛ ٤. كتاب «پرستش آفروديت ـ اناهيتا در ميان عرب جاهليت»، ١٩٠٢م (قزوينی، ٢ / ٤٤٨)؛ ٥. مقالۀ «بررسی نوشته‌هاي رمزگونه اسلامی‌» و تأكيد بر اهميت اين نوشته‌ها در فرهنگ اسلامی؛ ٦. كتاب «انتظار مسيحايی در دگر آيينی اسلامی‌»؛ ٧. ترجمۀ تاريخ مصر مقريزي، ١٩٠٥م؛ ٨. مقالۀ «نقاشی سبك روم شرقی در نسخه‌هاي خطی عربی»، ١٩٠٧م؛ ٩. مقاله «ادراك جوهر و صفات آن در اسلام» در مجله «بررسيهاي شرقی»، ١٩٠٨م و ادامه آن تا ١٩١٥م؛ ١٠. مقاله «نوشته‌هاي سنگ قبرهاي اسلامی ‌چين»، ١٩٠٨م؛ ١١. انتشار جلد دوم جامع التواريخ رشيدالدين و نوشتن مقدمه بر تاريخ مغول وي، ١٩١٠-١٩١١م (عبداللهی، همانجا؛ عقيقی، ١ / ٢٤٦؛ ادواردز، ٦٢٥)؛ ١٢. كتاب «نقاشيهاي نسخه‌هاي خطی عربی، فارسی و تركی كتابخانه ملی فرانسه»، ١٩١١م (قزوينی، ٢ / ٤٤٩)؛ ١٣. نشر و ترجمۀ تاريخ سلاطين مملوك مفضل ابن ابی الفضائل، ١٩١١م؛ ١٤. انتشار «نقاشيهاي نسخه‌هاي خطی شرقی كتابخانۀ ملی فرانسه» (قزوينی، همانجا)؛ ١٥. «يادداشتهايی بر نسخه‌هاي خطی فارسی و عربی مجموعۀ مارتو»، ١٩٢٣م؛ ١٦. مقالۀ «سجاده عربی از قرن هشتم»، ١٩٢٣م؛ ١٧. «تأثير مسيحيت و آيين بودا در اسلام»، ١٩٢٥-١٩٢٦م؛ ١٨. «تذهيبهاي نسخه‌هاي خطی شرقی كتابخانه ملی فرانسه»، ١٩٢٦م؛ ١٩. «نقاشيهاي شرقی مجموعۀ پتسی»؛ ٢٠. «فهرست نامها در ٤ نوشتۀ نقاشی شرقی»، ١٩٢٨م؛ ٢١. «نقاشی اسلامی» كه بينيون آن را از فرانسه به انگليسی ترجمه كرده، و با مقدمه راس انتشار يافته است، ١٩٢٩م (قزوينی، ٢ / ٤٤٩؛ عقيقی، ١ / ٢٤٥-٢٤٦)؛ ٢٢. «مسيحيت و آيين زردشتی نزد تركان شرق»، ١٩٢٩م («كتاب‌شناسی، ١٤٩)؛ ٢٣. «مقاله افكار يونانی در تصوف شرقی»، ١٩٢٩-١٩٣٤م (عقيقی، ١ / ٢٤٦).

ج ـ آثار مربوط به ايران

١. «متون پهلوي انتشار نيافته مربوط به آيين زردشتی»، ١٨٩٥م («كتاب‌شناسی»، ٥٦)؛ ٢. «بررسيهاي دستور زبان پهلوي»، ١٩٠٥م؛ ٣. «بررسی ضماير
شخصی در زبان پهلوي»، ١٨٩٦م (همان، ٤٨)؛ ٤. «بررسی ريشۀ فارسی كلمات عربی»، ١٨٩٦م (همان، ٨٠)؛ ٥. «بررسی اوستا»ي دارمستتر، ١٨٩٧م (همان، ٣٠)؛ ٦. «بررسی تاريخ مذهبی ايران»، ١٨٩٨-١٨٩٩م (همان، ١٤٩)؛ ٧. مقاله «بررسی نام تركان در اوستا»، ١٩١٥م (همان، ٣٠)؛ ٨. مقاله «اسلاوهاي تابع داريوش»، ١٩٢٤م (همان، ١٠٦)؛ ٩. مقاله «يادداشتهايی دربارۀ ارداويراف نامه».

مآخذ

عبداللهی خوروش،حسين، فرهنگ اسلام‌شناسان خارجی، اصفهان، ١٣٦٢ش؛
عقيقی، نجيب، المستشرقون، قاهره، ١٩٦٤م؛
قزوينی، محمد، مقالات، به كوشش عبدالكريم جربزه دار، تهران، ١٣٦٣ش؛
نيز:

A Bibliography of Pre - Islamic Persia, ed. J. D. Pearson, Mansell, ١٩٧٥;
Cahen, C., Introduction H l' histoire du monde musulman medieval, Paris, ١٩٨٢, Edwards, E., A Catalogue of the Persian Printed Books in the British Museum, London, ١٩٢٢;
Ghani, C., Iran and the West, London, ١٩٨٧;
Ross, E. D., introd. Musulman Painting XII ^th-XVII ^th Century, by E. Blochet, tr. C. M. Binyon, New York, ١٩٧٥;
Sauvaget, J., Introduction to the History of the Muslim East, Westport, ١٩٨٢.

پرويز امين
١.