دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٢٧ - آشوب نامه

آشوب نامه

آشوبْ‌نامه، مجموعه‌ای است به فارسی، با نثری رنگین و آمیخته به نظم از طغرای مشهدی، شاعر سدۀ ١١ق / ١٧م. این اثر که به نامهای آشوب‌نامه، هفت‌آشوب (اهداییِ مشکوٰة، ١٩٩-٢٠٠) و شهر‌آشوب (ایوانف، ٢٣-٢٥) خوانده شده است. مجموعۀ ٧ دیباچه‌ای است که طغرا بر ٧ مثنوی سبعۀ سیارۀ زلالی خوانساری (سدۀ ١١ق / ١٧م) نوشته و شامل یک دیباچه، ٧ بخش و یک خاتمه است. نویسنده در دیباچه پس از برشمردن و ستایش تنی چند از شاعران بنام پارسی، از زلالی خوانساری یاد کرده و با بیانی ستایش‌آمیز از سبعۀ سیارۀ او سخن گفته است. ترتیب آشوب‌نامه بدین شرح است: دیباچۀ مجموعه؛ آشوب اول، دیباچۀ محمود و ایاز، آشوب دوم، دیباچۀ حسن گلوسوز؛ آشوب سوم، دیباچۀ شعلۀ دیدار؛ آشوب چهارم، دیباچۀ سلیمان‌نامه یا سلیمان و بلقیس؛ آشوب پنجم، دیباچۀ آذر و سمندر؛ آشوب ششم، دیباچۀ میخانه؛ آشوب هفتم، دیباچۀ ذره و خورشید.
نثر آمیخته به صنایع طغرا در شبه‌قارۀ هندوپاکستانِ همیشه مورد توجه بوده و آشوب‌نامۀ او همراه با رقعات و رسائل دیگرش در مدارس قدیمۀ آن سرزمین از کتب درسی بوده است. نسخ خطی آشوب‌نامه در ضمن کلیات طغرا در کتابخانه‌های بزرگ جهان موجود است.
آشوب‌نامه همراه با دیگر رساله‌های طغرا با نام رسائل طغرا (رقعات طغرا) در کانپور در ١٨٧١م به چاپ رسیده (ریو، II / ٧٤٢-٧٤٤).

مآخذ

اهدایی مشکوٰة، فهرست خطی، ٢ / ١٩٥؛
نیز:

E the, Hermann. Catalogue of Perstan Manuscriots, London, Oxford, ١٩٣٧, II / ١٠٣;
Ivanow, Wladimir, Concise Descriptive Catalogue of the Persian Manuscripts in the Curzon Collection, Calcutta, Asiatic Society of Bengal, P. ١٢٨: Rieu, Charles, Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum, ١٩٦٦, ١١.

بخش ادبیات