آگهی، تخلص چند تن از شاعران پارسی‌زبان که در سده‌های ٩-١٤ق / ١٥- ١٩م در ایران و هندوستان می‌زیسته‌اند. از آنان تاکنون دیوانی به دست نیامده، اما ابیاتی در تذکره‌ها به نام آنان ثبت است.

١. آگهی اصفهانی

حکیم صدرالدین مشهور به مسیح‌الزمان، فرزند میرزامحمد حکیم، در قم زاده شد و در یزد پرورش یافت. وی در جوانی رهسپار هند گشت و در دربار جهانگیر (١٠١٤-١٠٣٧ق / ١٦٠٥- ١٦٢٨م) پادشاه هند، صاحب جاه و مال شد (ایمان، ٦١؛ صبا، ١٢).

٢. آگهی خراسانی

جلال‌الدین محمد، شاعر هزال و بذله‌گو که از سوی پدر نبیرۀ جلال‌الدین محمد قاینی (د ٨٣٨ ق / ١٤٣٤م) و از جانب مادر نبیرۀ شیخ زین‌الدین خوافی (د ٨٣٨ ق / ١٤٣٥م) بود (امیرعلیشیر نوایی، ١٤٢؛ واصفی ٢ / ٣٧٤؛ خواندمیر، ٤ / ٣٦٠). آگهی در هرات زاده شد (اوحدی، ١٢٨) و در ابتدای جوانی در شمار ملازمان میرزا شاه غریب (د ٩٠٢ق / ١٤٩٧م) فرزند میرزا حسین بایقرا درآمد، و به قصد گرفتن مقام صدارت بر آن شد که شهاب‌الدین اسحاق، وزیر میرزا را با ترفندی از میان بردارد، اما با آشکار شدن توطئۀ وی، میرزا او را از دربار خویش براند (واصفی، ٢ / ٣٧٣-٣٧٦؛ خواندمیر، ٤ / ٣٦٠؛ سام میرزا، ٢٠٨). آگهی مدتی در اطراف خراسان سرگردان بود (خواندمیر، ٤ / ٣٦٠) و سرانجام در ٩٢٦ق / ١٥٢٠م به هرات بازگشت و چون با بی‌اعتنایی بزرگان شهر روبه‌رو شد، به عنوان جواب به قصیدۀ «دریای ابرار» امیرخسرو دهلوی قصیده‌ای شهر‌آشوب در بدگویی بزرگان هرات، همچون معین میکال، به نظم کشید (همانجا؛ سام میرزا، ٢٠٨-٢٠٩). این قصیده موجبِ خشم امیرخان، والی خراسان، شد و دستور داد تا دست و زبان اگهی را بریدند (امیرعلیشیر نوایی، ١٤٣؛ ایمان، ٤٨). به گفتۀ خواندمیر، وی پس از این واقعه همچنان به زبان فصیح شعر می‌سروده است (٤ / ٣٦٠). آگهی شاعری توانا و در قصیده‌سرایی و بذله‌گویی استاد بود. امیرعلیشیر نوایی او را استاد و همپایۀ شاعران قدیم می‌داند (صص ١٤٢-١٤٣).

٣. آگهی یزدی

شاعری بذله‌گو بود. وی در شهر یزد متولد شد و در همین شهر به خیاطی مشغول بود و به خاندان شاه ولی از سادات یزد بستگی داشت و مداح میرمیران مرد ثروتمند یزد بود. وی سفری به هرات داشته است (سام میرزا، ٢٤٠؛ اوحدی، ١٧٤؛ آذر، ٢٧٤). از آگهی دیوانی در دست نیست، اما صاحب تذکرۀ شمع انجمن (ص ٥٧)، دیوان وی را در ٠٠٠’٤ بیت شامل اشعار هزل‌آمیز و قصایدی در مدح میرمیران، دیده است. آگهی در زمان شاه‌طهماسب صفوی (٩٣٠-٩٨٤ق / ١٥٢٤-١٥٧٦م) درگذشت (اوحدی، ١٧٤).

مآخذ

آذر ‌بیگدلی، لطفعلی‌بیک، آتشکده، بمبئی، ١٢٧٧ق؛
امیرعلیشیر نوایی، نظام‌الدین، مجالس‌النفائس، به کوشش علی‌اصغر حکمت، تهران، منوچهری، ١٣٦٣ش؛
اوحدی بلیانی، تقی‌الدین محمد، عرفات‌العاشقین، تهران، نسخۀ خطی ملک، شمـ ٥٣٢٤؛
ایمان، رحم علی‌خان، منتخب‌اللطایف، به کوشش محمدرضا جلالی نائینی و امیرحسن عابدی، تهران، ١٣٤٩ش؛
خواندمیر، غیاث‌الدین، حبیب‌السیر، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، خیام، ١٣٦٢ش؛
سام میرزا، تحفۀ سامی، به کوشش رکن‌الدین همایونفرخ، تهران، علمی، ١٣٤٧ش؛
صبا، محمد مظفرحسین، تذکرۀ روز روشن، به کوشش محمدحسین رکن‌زاده آدمیت، تهران، رازی، ١٣٤٣ش؛
قنوجی، محمدصدیق حسن‌خان، شمع انجمن، بهوپال، ١٢٩٣ق؛
واصفی، زین‌الدین، بدایع‌الوقایع، به کوشش الکساندر بلدروف، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ١٣٥٠ش، ج ٢.

علی بته‌کن