دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣ - اوجی نطنزی

اوجی نطنزی

اوجی نَطَنْزی، ادیب و شاعر نیمۀ نخست سدۀ ١١ ق/ ١٧م. وی در نطنز زاده شد (آذر، ١٧٣؛ ابن یوسف، ٣/ ٢٣٤). گویند جوانی خود را به می‌خوارگی گذرانید، اما سرانجام توبه كرد و در قصیده‌ای ندامت خویش را ابراز داشت (آرزو، ١٧٨؛ نصرآبادی، ٢٤٩).
گویا آوازۀ هرات و دستگاه حسن خان شاملو، بیگلر بیگی خراسان، سبب شد كه اوجی جلای وطن كند و به بارگاه او درآید (آزاد، ٢/ ٥٨؛ صفا، ٥(٢)/ ١١٤٤؛ نیز نک‌ : اوجی، ١٢٨، بیت ١٢).
اوجی پس از چندی در سلك شاعران دربار شاه صفی درآمد. از قصیده‌ای كه دربارۀ پیروزی شاه صفی بر «روم نژادان ایروان» سروده (ص ٩، بیت ٦)، برمی‌آید كه وی تـا ١٠٤٥ ق ــ تصرف ایروان (بیانی، ٣٤٦) ــ در خدمت شاه صفی به سر برده است.
ابن‌یوسف شیرازی تاریخ درگذشت اوجی را ١٠٥٠ق/ ١٦٤٠م دانسته است (همانجا؛ نیز نک‌ : ریو، II/ ٦٨٢).
سبك اوجی چون دیگر شاعران آن عصر، هندی است. با آنکه وی را نمی‌توان در ردیف بیدل و صائب برشمرد، اما از سرایندگان توانمند این سبك بود و چیره‌دستی خاصی در سرودن مضامین تازه و به كارگیری صور خیال داشت. صائب به استقبال شعر او رفته، و او نیز به تتبع از صائب شعری سروده است (آزاد، ٢/ ٥٧- ٥٨؛ صدیق حسن، ٢٨).
نصرآبادی دیوان وی را در حدود ١٠ هزار بیت دانسته است (ص ٢٤٩)، اما از مجموعۀ اشعار او تنها ٣ هزار بیت، برجای مانده كه دست‌نوشته‌هایی از آن در كتابخانه‌های مختلف موجود است (نک‌ : ابن‌یوسف، ٣/ ٢٣٣-٢٣٤؛ دیباجی، ١/ ٢١٤؛ ریو، همانجا).

مآخذ

آذر بیگدلی، لطفعلی، آتشكده، به كوشش جعفر شهیدی، تهران، ١٣٣٧ش؛
آرزو، علی، مجمع النفائس، تهران، ١٣٥٦ ش؛
آزاد بلگرامی، میرغلامعلی، مآثر الكرام، به كوشش عبدالله خان، پنجاب، ١٩١٣ م؛
ابن یوسف شیرازی، فهرست كتابخانۀ مجلس شورای ملی، تهران، ١٣١٨-١٣٢١ ش؛
اوجی نطنزی، دیوان، نسخۀ عكسی موجود در كتابخانۀ مركز؛
بیانی، خانبابا، تاریخ نظامی ایران، تهران، ١٣٥٣ ش؛
دیباجی، ابراهیم، فهرست نسخه‌های خطی كتابخانۀ نوربخش، تهران، ١٣٥٢ ش؛
صدیق حسن خان، محمد، شمع انجمن، به كوشش محمد عبدالحمید، ١٢٩٣ ق؛
صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، ١٣٦٤ ش؛
نصرآبادی، محمدطاهر، تذكره، تهران، ١٣١٧ ش؛
نیز:

Rieu, Ch., Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum, London, ١٩٦٦.
ایران‌ناز كاشیان