دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٩١ - آهی ترشیزی

آهی ترشیزی

آهیِ تُرْشیزی، یا جُغَتایی، سلطانقلی بیک متخلص به آهی (د ٩٢٧ ق / ١٥٢١ م)، شاعرِ غزلسرای سدۀ ١٠ ق / ١٦ م. وی از امیران الوس جُغَتا، و از نزدیکان و ندیمان غریب میرزا، فرزند سلطان حسین بایقرا به ‌شمار می‌رفته، و گفته‌اند که مردی «عاشق‌پیشه و خوش‌مشرب» بوده است. آهی در تبریز درگذشت (سام میرزا، ٣٤٠؛ آذر، ١ / ٤٧؛ گومپای، ٣٧؛ هدایت، ٤ / ١).
وی در آغاز «نرگسی» تخلص می‌کرده، و چون در هرات توطن داشته است نسبت «هروی» نیز به او داده‌اند. به گفتۀ نوایی، معانی و مضامین خوب را از اشعار دیگران برداشته در نظم خود وارد می‌کرد (صص، ٦٥، ٢٣٨). دیوان اشعار او در دست نیست، ولی قطعات، ابیات پراکنده و چند غزل و رباعی از او در تذکره‌ها نقل کرده‌اند. آهی در غزل‌سرایی شیوه‌ای ساده و بی‌تکلف دارد و مضامین اشعارش عاشقانه است. در بعضی از تذکره‌ها و تألیفات متأخر ذکر احوال او با ملا نرگسی (د ٩٣٨ ق / ١٥٣٢ م) (سام میرزا، ٢٠٥) و آهی مشهدی خلط شده است.

مآخذ

آذر، لطف علی بیک، آتشکده، به کوشش حسن سادات ناصری، تهران، ١٣٣٧-١٣٤٢ ش؛
سام میرزا، تحفۀ سامی، به کوشش وحید دستگردی، تهران، ١٣١٤ ش؛
گوپاموی، محمد قدرت‌الله، نتایج الافکار، به کوشش اردشیر خاضع، بمبئی، ١٣٣٦ ش؛
نوایی، امیر علیشیر، مجالس النفایس، به کوشش علی‌اصغر حکمت، تهران، ١٣٦٣ ش؛
هدایت، رضا قلی‌خان، مجمع‌الفصحاء، به کوشش مظاهر مصفا، تهران، ١٣٣٩ ش.

فتح‌الله مجتبایی