بَدیعِ بَلخی، ابومحمد بدیع ‌بن محمد بن محمود بلخی، از شاعران فارسی‌گوی سدۀ ٤ق/ ١٠م (عصر سامانی)، مداح ابوﭔﺤﭕﻰ طاهر بن فضل بن محمد جغفانی (د١٣٨١ق/ ٩٩١م)، امیر چغانیان در ماوراء‌النهر.
کهن‌ترین مأخذ دربارۀ اولباب‌ الالباب عوفی (تألیف: سدۀ ٧ق) است که بجز نام و نسب و نام ممدوح بدیع، آگاهی دیگری از زندگی او به دست نمی‌دهد. همچنین عوفی چند بیت از قصیدۀ شاعر در مدح امیر چغانی و دو بیت پندآموز در زمینۀ دوری جستن از غفلت از وی نقل می‌کند و با هدف نقد شعر، شعر بدیع را «مصنوع و رفیع» می‌خواند (٢/ ٢٢-٢٣). پیش از عوفی، اسدی طوسی در لغت فرس (ص ٤٧٤) ذیل واژۀ «غَرچه» بیتی از شاعری به نام بدیعی شاهد می‌آورد که معلوم نیست همان بدیع بلخی یا شاعی دیگر. پس از عوفی، واحدی (ص ١٨٧) تقریباً عین مطالب عوفی را نقل کرده است. هدایت گزارش مختصر عوفی و سروده‌های بدیع بلخی را ذیل نام «بدایعی بلخی» بیان کرده، و او را از جمله شاعران روزگار سلطان محمود غزنوی به شمار آورده است. وی در ادامۀ سخن می‌افزاید: بدایعی بلخی، پندانامۀ انوشیروان یا منظومۀ رحة الانسان را در بحر متقارب به رشتۀ نظم کشیده است (١/ ٤٥٦-٤٥٧).
فروزانفر (ص ٤٣) بدیع بلخی و بدایعی بلخی را یک شاعر می‌داند و صفا (١/ ٤٢٢-٤٢٣) بر آن است که بدیع و بدایعی نام دو شاعر است و بدیع در دورۀ سامانیان می‌زیسته، و سرایندۀ قصیده‌ای است در مدح امیر چغانی و بدایعی به دورۀ غزنوی تعلق دارد و سرایندۀ پندنامۀ انوشیروان است و هدایت به خطا اشعار بدیع را به بدایعی نسبت داده است (نیز ‌ﻧﻜ : نفیسی، ٢/ ١٨١؛ ایرانیکا، III/ ٣٧٧). این مسأله که سرایندۀ منظومۀ ٤٠٩ بیتی راحةالانسان یا پندنامۀ انوشیروان (‌
ﻧﻜ : نفیسی، ٢/ ١٨٢-١٨٨). چنانکه در مقدمۀ منظومه آمده، شاعری است متخلص به «
شریف»
و در منظومۀ خود شعر عنصری (د ٤٣١ق/ ١٠٤٠م) را نیز تضمین کرده است (همو، ٢/ ١٨١-١٨٢)، نیز مؤید نظر فروزانفر تواند بود.

مآخذ

اوحدی بلیانی، محمد، عرفات‌
العاشقین، نسخۀ خطی کتابخانۀ ملی ملک، ﺷﻤ ٥٣٢٤؛
صفا، ذبیح‌
الله، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، ١٣٦٣ش؛
عوفی، محمد، لباب‌
الالباب، به کوشش ادوارد براون، لیدن، ١٩٠٣م؛
فروزانفر، بدیع‌
الزمان، سخن و سخنوران، تهران، ١٣٥٨ش؛
لغت فرس، اسدی طوسی، به کوشش عباس اقبال آشتیانی، تهران، ١٣١٩ش؛
نفیسی، سعید، «
پندنامۀ انوشیروان»
، مهر، تهران، ١٣١٣ش، س ٢، ﺷﻤ ٢؛
هدایت، رضا قلی، مجمع‌
الفصحا، به کوشش مظاهر مصفا، تهران، ١٣٣٦ش؛
نیز:

Iranica.
ابوالفضل خطیبی