دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٣٧ - آفرین نامه

آفرین نامه

آفَرین‌نامه، منظومه‌ای از ابوشکور بلخی شاعر نیمۀ اول سدۀ ٤ق / ١٠م. این منظومه در قالب مثنوی و در بحر متقارب، به نام نوح بن نصر بن احمد سامانی (٣٣١-٣٤٣ق / ٩٤٣-٩٥٤م) و در فاصلۀ سالهای ٣٣٣-٣٣٦ق / ٩٤٥-٩٤٧م سروده شده است. گویا آغاز نظم این مثنوی در ٣٣٣ق / ٩٤٥م بوده است. خود می‌گوید:

مر این داستان‌کش بگفت از خیال ابر سیصد و سی و سه بود سال

به گفتۀ عوفی (٢ / ٢١)، نظم آن در ٣٣٦ق / ٩٤٧م به پایان رسیده است. از این منظومه جز ابیاتی پراکنده در کتابهایی چون لغت فرس اسدی، راحةالانسان یا پندنامۀ انوشیروان، قابوس‌نامه، ترجمان‌البلاغه، مرصادالعباد، لباب‌الالباب و تحفةالملوک برجای نمانده است. مجموع آنها در حدود ١١٧ بیت است (عنصرالمعالی، تعلیقات مصحح، ٢١٥).
این مثنوی ظاهراً مجموعه‌ای از داستانهای حکمت‌آمیز و مشتمل بر پندهای اخلاقی و تمثیلات کوتاه بوده است. گرچه نمی‌توان آن را نمونۀ کامل شعر فلسفی و حکمی دانست، اما جلوه‌های تفکر فلسفی، مخصوصاً تأکید بر حکمت عملی و نگرشهای اخلاقی و تربیتی در آن فراوان دیده می‌شود.

مآخذ

دبیرسیاقی، محمد، «ابوشکور بلخی و اشعار او»، گنج بازیافته، تهران، خیام، ١٣٣٣ش، صص ١-٤٤؛
صفا، ذبیح‌الله، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، فردوسی، ١٣٦٣ش، ١ / ٤٠٤؛
عنصرالمعالی، کیکاووس ‌بن اسکندر، قابوس‌نامه، به کوشش سعید نفیسی، تهران، فروغی، ١٣٦٢ش؛
عوفی، محمد، لباب‌الالباب، به کوشش ادوارد براون، لیدن، ١٣٢١ق؛
فروزانفر، بدیع‌الزمان، سخن و سخنوران، تهران، خوارزمی، ١٣٥٠ش، صص ٢٥-٢٦؛
لغت‌نامۀ دهخدا، ذیل ابوشکور.

بخش ادبیات