اُلْفَتِ کاشانی، میرزا محمدقلی، یا محمدعلی (د پس از ١٢٤٥ ق/ ١٨٢٩ م)، شاعر و خوشنویس دورۀ فتحعلی شاه قاجار. اصل او از ایل افشار است (بسمل، ٣٩٨؛ محمود میرزا، ١/ ١٥٧؛ دیوان بیگی، ١/ ١٥٦). گویند نیاکانش به فرمان شاه عباس از آذربایجان به عباس‌آباد اصفهان آمدند. ثمر نایینی (نک‌ : تربیت، ٥٠) محل تولد او را در اصفهان می‌داند، اما اختر و برخی دیگر برآنند که وی در کاشان متولد شده، ولی در اصفهان رشد و تربیت یافته است (١/ ٢١؛ گروسی، ٥٠١؛ نظمی، ٣٠).
الفت خوشنویسی را در اصفهان، نزد معتمدالدوله نشاط فراگرفت و خط شکسته را نیکو می‌نوشت (بسمل، گروسی، همانجاها). شاید به همین سبب و نیز به موهبت طبع شعر بود که توانست به دستگاه حکومتی حسنعلی میرزا شجاع‌السلطنه راه یابد و چندی مستوفی دربار وی شود (اختر، ١/ ٢١-٢٢؛ هدایت، ٤/ ١٥٧؛ گروسی، ٥٠١-٥٠٢؛ محمودمیرزا، ١/ ١٥٧؛ بسمل، همانجا). پس از برکناری شجاع‌السلطنه از حکومت خراسان، وی همانجا ماند و چندی نیز در دربار علینقی میرزا به سر برد (همانجا). الفت با بسیاری از ادبیان و نویسندگان هم عصر خویش چون بسمل شیرازی (ص ٣٩٩) و هدایت (همانجا) مصاحبت داشت.
برخی مرگ او را در ١٢٤٠ق در شیراز نوشته‌اند (هدایت، نیز نک‌ : دیوان بیگی، همانجاهـا)، امـا به گفتۀ ابن‌یوسف (نک‌ : شورا، ٣/ ٢٢٥-٢٢٦) از بررسی دیوان الفت برمی‌آید که وی تا ١٢٤٥ ق زنده بوده است (نیز نک‌ : منزوی، ٣/ ٢٢٣١).
از الفت دیوانی بر جای مانده که نسخه‌ای از آن در کتابخانۀ مجلس (شم‌ ‌٩٤٧) موجود است (شورا، ٣/ ٢٢٤) و افتادگیهایی در لابه‌لای صفحات آن مشاهده می‌شود. در برگ پایانی نسخه، یادداشتی از هدایت در احوال شاعر آمده که در ١٢٦٤ق نگاشته شده است. در بسیاری از صفحات، اصطلاحاتی دیده می‌شود که از خط و سیاق آن برمی‌آید که نسخه از آن خود الفت بوده است (همان، ٣/ ٢٢٥).
این دیوان شامل غزلیات، قصاید، یک مثنوی ناتمام به نام فرهاد و شیرین در ٢٨٠ بیت، چند نامۀ منظوم و ماده تاریخ مرگ همسر شاعر است. قصاید موجود در این دیوان، در مدح حسن‌شاه (شجاع‌السلطنه) است، ولی ظاهراً الفت قصایدی در مدح نظام‌الدوله صدر نیز دارد که از نسخۀ مجلس افتاده است (همان، ٣/ ٢٢٦). نسخۀ حاضر که در اختیار هدایت بوده، در حدود ٣ هزار بیت دارد، اما به گفتۀ خود هدایت (همانجا) شمار ابیات الفت ٥ هزار است. با توجه به گفتۀ هدایت و نیز افتادگی در برخی از صفحات آن، به نظر می‌رسد که نسخه در زمان هدایت کامل بوده است.

مآخذ

اختر، احمد، تذکره، به کوشش عبدالرسول خیام‌پور، تبریز، ١٣٤٣ ش؛
بسمل شیرازی، علی‌اکبر، تذکرۀ دلگشا، به کوشش منصور رستگار فسایی، شیراز، ١٣٧١ ش؛
تربیت، محمدعلی، دانشمندان آذربایجان، تهران، ١٣١٤ ش؛
دیوان بیگی، احمد، حدیقة الشعراء، به کوشش عبدالحسین نوایی، تهران، ١٣٦٤ش؛
شورا، خطی؛
گروسی، فاضل، انجمن خاقان، نسخۀ خطی کتابخانۀ مجلس، شم‌ ‌٨٩٢؛
محمود میرزا قاجار، سفینة المحمود، به کوشش عبدالرسول خیام‌پور، تبریز، ١٣٤٦ش؛
منزوی، خطی؛
نظمی تبریزی، دویست سخنور، ١٣٦٣ ش؛
هدایت، رضاقلی، مجمع الفصحا، تهران، ١٣٣٩ ش.

سعلی میرانصاری