اِتِّفاقِ اِسْلام، روزنامۀ ‌دولتی استان هرات در افغانستان. در اول سنبلۀ (شهریور) ١٢٩٩ (٢٣ اوت ١٩٢٠) در شهر هرات تأسیس شد و در آغاز هفتگی و به مدیریت عبدالله قانع به چاپ سنگی منتشر می‌شد (آهنگ‌، ١‌ / ١٢٧). در ١٣٠١ ش (از شم‌ ‌٩، س ٣) كار انتشار و مدیریت آن به معارف هرات (ادارۀ ‌كل فرهنگ استان) سپرده شد و صلاح‌الدین سلجوقی كه مدیر معارف بود، مسئولیت ادارۀ ‌اتفاق اسلام را نیز بر عهده گرفت (همانجا). سلجوقی از شمارۀ‌ ١٣، سال چهارم (٢٥ جدی (دی) ١٣٠٢) نام اتفاق اسلام را به فریاد تغییر داد. فریاد از آن تاریخ به بعد در چاپخانۀ دانش به حروف‌چینی دستی چاپ می‌شد، اما پس از چندی چاپخانه تعطیل شد و انتشار این روزنامه به چاپ سنگی ادامه یافت، تا اینكه در ١٣٠٧ ش مجدداً امكان حروف چین در چاپخانۀ ‌شركت اقتصاد فراهم گردید (جویا، ٢٨٨- ٢٨٩).
در دورۀ ‌انقلاب (١٣٠٨ ش) یك ماه و نیم انتشار روزنامه متوقف ماند (دایرةالمعارف آریانا)‌. در ٤ ثور (اردیبهشت) ‌همان سال غلام سرور جویا مدیریت آن را بر عهده گرفت و بار دیگر نام آن را از فریاد به اتفاق اسلام تغییر داد (دائرةالمعارف آریانا؛ آهنگ، جویا، همانجاها). در ١٣٢٢ ش هنگامی كه محمد هاشم میوندوال، متخلص به پردیس به مدیریت اتفاق اسلام گماشته شد، این روزنامه را كه نخست هفتگی و سپس هفته‌ای ٢ بار منتشر می‌شد، به نشریه‌ای روزانه مبدل ساخت (دائرةالمعارف آریانا).
موضوعات اتفاق اسلام را اخبار داخلی و خارجی، نظام‌نامه‌ها، معاهدات با دول خارجه، مقالات سیاسی، ادبی و فرهنگی و آگهیهای دولتی و خصوصی تشكیل می‌داد و برخی مطالب آن از مطبوعات داخلی و خارجی اقتباس می‌شد (آهنگ، ١ / ١٢٩). اتفاق اسلام همچنانكه در حوزۀ ‌انتشار (استان هرات و حومۀ ‌آن) ارزشمند بود و زبان بخشی از كشور خوانده می‌شد (صدر هاشمی، ١ / ٥٤-٥٥)، مورد توجه مطبوعات افغانستان و ایران نیز بود (نک‌ : آهنگ، ١ / ١٠٢-١٣٤؛ ویلبر، ٤٨٥-٤٨٦؛ «روزنامه‌ها»، ١١٠١-١١٠٣). به گفتۀ حبیب‌الله رفیع (٢ / ٥١-٥٢)، از مطالب شمارۀ ٤، ‌سال اول این روزنامه برمی‌آید كه در سیاست انتشاراتی خویش خواهان وحدت ملی، اتحاد ملل خاور زمین، وحدت اسلامی و صلح و برادری مردمان گیتی بوده است.
در میان مدیران مسئول روزنامۀ‌ اتفاق اسلام كسانی بودند كه بعدها به مقامات عالی علمی و سیاسی افغانستان رسیدند. از میان معروف‌ترین چهره‌ها می‌توان از علامه صلاح‌الدین رسیدند. از میان معروف‌ترین چهره‌ها می‌توان از علامه صلاح‌الدین سلجوقی ــ دانشمند و سیاستمدار ــ و محمد هاشم میوندوال ــ نخست‌وزیر افغانستان ــ نام برد. اكنون روزنامۀ ‌اتفاق اسلام از طرف دولت، همچنان در ٤ صفحه انتشار می‌یابد.

مآخذ

آهنگ، محمدكاظم، سیر ژورنالیزم در افغانستان، كابل، ١٣٤٩ ش؛
جویا، سرور، «مطبوعات و نشریات ما»، كابل، كابل، ١٣١١ ش، س ٢، شم‌ ‌٣؛
دایرة المعارف آریانا، كابل، ١٣٣٠ ش؛
رفیع، حبیب‌الله، «تکمله بر سیر ژورنالیزم در افغانستان»، آریانا، کابل، ١٣٥٠ ش، س ٢٩، شم‌ ‌٢؛
«روزنامه‌های فارسی منتشر شده در خارج ایران»، سخن، تهران، ١٣٥٤ ش، دوره ٢٤، شم‌ ‌٧؛
صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، اصفهان، ١٣٢٧ ش؛
ویلر، دانولد، «مطبوعات افغانستان»، دانش، تهران، ١٣٣٠ ش، س ٢، شم‌ ‌٩.

محمدآصف فكرت