دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٦٩ - آیینه عباسی

آیینه عباسی

آیینۀ عَبّاسی، كتابی كلامی‌در ردّ بر یهود و نصارا به زبان فارسی، نوشتۀ ابواحمد محمدبن عبدالنبّی بن عبدالصّانع محدث اخباری نیشابوری معروف به میرزا محمد اخباری (١١٧٨-١٣٣٢ ق / ١٧٦٤-١٨١٦ م). نام كامل كتاب، آیینۀ عباسی در نمایش حق‌شناسی است كه به‌عنوان «امالی العباسی» یا « امالیة العباسی فی رد علی النصاری» نیز یاد شده است (خوانساری، ٧ / ١٢٨؛ آقابزرگ، ٢ / ٣١٨) و به اشارۀ عباس میرزا، ولیعهد فتحعلی شاه، در پاسخ ایرادهای پادری (= پدر روحانی، عنوانی كه به شیوخ و علماء نصارا داده می‌شد) نوشته شده است. نگارش این كتاب در ٢٨ جمادی‌الثانی ١٢٣٠ ق / ٧ ژوئن ١٨١٥ م در كاظمین آغاز شده و در ٣ شعبان همان سال (١١ ژوئیۀ ١٨١٥ م) به پایان رسیده است.
آیینۀ عباسی در ٥ فصل، با مقدمه و مؤخرّه‌ای بدین ترتیب تصنیف شده است: مقدمه، در تصوّر مطلب؛ فصل اول، رد یهود؛ فصل دوم، رد نصارا؛ فصل سوم، در دو قسمت: قسمت اول، در عدم اختصاص نبوت به حضرت عیسی، قسمت دوم، در باب بشارت آن حضرت به پیامبری رسول اكرم؛ فصل چهارم، در مذاهب مجوس و فرقه‌های آن؛ فصل پنجم، در حقیقت اسلام و اثبات نبوت خاصه. شیوۀ نگارش كتاب همانند بیشتر ردّیه‌ها، به صورت پرسش و پاسخ و با لحن جدلی است. نسخه‌های خطی این كتاب در كتابخانۀ آستان قدس و كتابخانۀ آیت‌الله مرعشی موجود است. خانبابا مشار چاپ شدن این كتاب را یادآور شده، ولی به سال و جای چاپ آن اشاره‌ای نكرده است.

مآخذ

آقابزرگ، الذریعة، ١ / ٥٣، ٢ / ٣١٨؛
خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، قم، ١٣٩٢ ق، ٧ / ١٢٧-١٤٤؛
مرعشی، خطی، ١٠ / ٢٩٣-٢٩٤؛
مركزی، خطی، ١١ / ٢٤٢٣-٢٤٢٤؛
مشار، چاپی فارسی، ص ٢١؛
مشهد ٢، خطی، ص ٥٦٦؛
منزوی، خطی، ٢ / ٨٦٩.

بخش ادیان و مذاهب