دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٤٠ - آق ملا

آق ملا

آق ملا، مفتاح‌الدین فرزند کمال‌الدین (١٢٤٧-١٣١٣ق / ١٨٣١-١٨٩٥م)، شاعر و مربی اهل باشقیرستان. وی در ٩ رجب / ١٤ دسامبر در دهکدۀ توسن بی از استان اوفیم در خانواده‌ای روحانی به دنیا آمد. تحصیلات خود را در مدرسۀ شهاب‌الدین مرجانی در قازان به انجام رساند. سپس به کار تدریس و نشر عقاید تجددطلبانه در میان جامعۀ قزاق پرداخت. در پی مخالفتها و انتقادات آشکارش نسبت به «خوجه‌ها» (بزرگ مالکان) و بازرگانان ثروتمند، مدتی در ترویتسک زندانی گردید. پس از آزادی به کار تدریس بازگشت و سرانجام در ٢ جمادی‌الاول ١٣١٣ق / ٢١ اکتبر ١٨٩٥م در یکی از سفرهایش در نزدیکی زلاتائوست توسط جمعی از راهزنان باشقیری کشته شد.
آق ملا از چهره‌های برجسته و صاحب‌مقام در ادبیات قزاق و تاتار است. واقع‌گرایی، انتقاد از نارساییهای اجتماعی و بیان افکار و احساسات مردم ساده، از ویژگیهای شعر اوست. او عامۀ مردم را به تعقل و تفکر فرا می‌خواند. اشعارش بیشتر در قالب قصیده است. از معروف‌ترین قصاید وی مرثیه‌ای است که در مرگ استاد خود شهاب‌الدین مرجانی سروده است. دیوان اشعارش در ١٣٢٢ق / ١٩٠٤م به چاپ رسیده است. مجلۀ طنزآمیز آق ملا که پس از مرگ او در سالهای ١٣٢٩-١٣٣٥ق / ١٩١١-١٩١٦م در ترویتسک منتشر می‌شد، برای بزرگداشت این شاعر، به نام او نامیده شد.

مآخذ

بستانی (فؤاد افرام)؛
دایرةالمعارف بزرگ شوروی.

بخش ادبیات