دائرة المعارف بزرگ اسلامی - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٣٣٦ - آفرین لاهوری

آفرین لاهوری

آفَرینِ لاهوری، شاه فقیرالله (١٠٧٠-١١٥٤ق / ١٦٦٠-١٧٤١م)، شاعر فارسی‌سرای پنجاب. در لاهور زاده شد و ظاهراً به خاندانی شیعی از قبیلۀ گُجر متعلق بود. در سالهای نوجوانی پس از آموختن مطالب متداول دوران خویش، به شعر فارسی علاقۀ بسیار یافت و از سروده‌های شاعران بزرگ این زبان بسیار حفظ کرد. بعدها به تدریس مثنوی مولوی پرداخت.
آفرین با مأموران محلی مغولان که بر هندوستان فرمان می‌راندند آشنایی و معاشرت داشت و از امکان تأمین زندگی مرفه برخوردار بود، اما از رفاه پرهیز جست و زندگی پارسایانه را برگزید. وی طبعی صوفیانه داشت، اما به هیچ‌یک از سلسله‌های صوفیان متعلق نبود. شعر او پر از احساسات عارفانه است. او از پیامبر اسلام(ص) و ائمّۀ اطهار(ع) و شهیدان کربلا با احترام و شیفتگی بسیار سخن گفته است؛ مفتون جاذبه‌های معنوی است و به زیباییهای ظاهری توجه چندانی نشان نمی‌دهد. شعر او از عیوب عروضی خالی نیست (خوشگو، ٣ / ٢٤٠). اما مضامین و اندیشه‌های تازه، فراوان دارد. از آثا مشهور وی ٣ مثنوی راز و نیاز یا هیرورنجها، انبان معرفت، ابجد فکر و تعدادی قصیده و غزل است که مجموعاً تحت عنوان کلیات آفرین، در ٢ بخش از ١٣٨٦ق / ١٩٦٧م به بعد در لاهور چاپ شده است.

مآخذ

ایرانیکا؛
خوشگو، بنْدر ابن داس، سفینه، به کوشش محمد عطاءالرحمن عطا کاکوی، پتنه، ادارۀ تحقیقات عربی و فارسی، ١٩٥٩م، ٣ / ٢٣٨-٢٤٢؛
سدارنگانی، هرومل، پارسی‌گویان هند و سند، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ١٣٥٥ش، صص ١٥٦-١٥٩؛
صدیق حسن خان، محمد، شمع انجمن، به کوشش مولوی محمد عبدالمجیدخان، ١٢٩٣ق، ص ٣٤؛
فرهنگ سخنوران؛
گوپاموی، محمد قدرت‌الله، تذکرۀ نتایج‌الافکار، به کوشش اردشیر بنشاهی، خاضع، بمبئی، ١٣٦٦ق، صص ٥١-٦١.

محمدعلی مولوی