بَدایعْ‌نِگار، فضل‌الله آل داوود (١٢٩٦/ ١٣٤٣ق/ ١٨٧٩-١٩٢٤م)، ادیب و نویسندۀ معاصر. او در مشهد متولد شد. پدرش شیخ موﻟﻰ داوود خراسانی، معروف به موﻟﻰ باشی، یا فاضل سود خروی و نیز قاضی‌زاده (دح ١٣٢٥ق/ ١٩٠٧م) از فقها و علمای روزگار خود بود (آقابزرگ، طبقات...، ٢/ ٧١٢). بدایع نگار نزد پدر و نیز میرزا عبدالرحمان مدرس (د ١٣٣٦ق/ ١٩١٨م) دانش آموخت و فقه، اصول، ادبیات و ریاضی را فرا گرفت (آستان...، ٥/ ٣١٠). او به خدمت در آستان قدس (مدرس، ١/ ٢٣٩) و نیز اشتغال در مراکز دولتی و فرهنگی مانند ریاست فوائد عامه، کفالت معارف خراسان و سیستان و ریاست معارف خراسان درآمد (بدایع‌نگار، ١؛ مشار، ٤/ ٨٥٤؛ احمدی، ٢٩٦). بدایع‌نگار سرانجام در مشهد درگذشت و در دارالضیافۀ آستان قدس به خاک سپرده شد (آستان، همانجا).

آثار

١. لباس التقوﻰ، منظومه‌ای در ٥١ بیت، به عربی دربارۀ حدیث کساء. این اثر ملحقاتی نیز دارد که شامل شرح لغات منظومه، روایاتی از برخی بزرگان مانند ابوعثمان خالدی، دیک‌الجن و زمخشری دربارۀ حدیث کساء و شعری به بحر متقارب از میرزا محمدحسین صاحب، ملقب به شمس‌المناقب لکهنوی است. لباس التقوﻰ در ١٣٢٢ق در مشهد منتشر شد.
٢. تاریخ نامۀ ادبی، حاوی اشعاری منتخب از شاهنامه که در ١٣٣١ق در مشهد چاپ شد.
٣. مطلع الشموس، منظومه‌ای به فارسی در علم جغرافیا. این اثر مشتمل است بر دو بخش: بخش نخست در توضیح برخی اصطلاحات جغرافیایی به نثر، و سپس شرح منظوم پرسشهای جغرافیایی شاگردان نوآموز؛ بخش دوم که خاتمۀ اثر است، اختصاص دارد به مجملی از جغرافیای تاریخی مشهد؛ این قسمت به نثر و به صورت سؤال و جواب است. جدولی نیز در پایان اثر وجود دارد که نشان‌دهندۀ تاریخ بنای ابنیه و نیز تاریخ حوادث مهم مشهد است. مطلع‌ الشموس در ١٣٣١ق در مشهد به چاپ رسید.
٤. لزوم حجاب، رساله‌ای دربارۀ حجاب زنان شامل ٤ موضوع در نتایج حجاب و عواقب بی‌حجابی و نیز بحث فلسفی ححجاب مشتمل بر ٣ مقدمه. این رساله در١٣٣٢ق در مشهد به طبع رسید.
٥. منتظم احمدی، رساله‌ای منظوم، در تاریخ وقایع عمدۀ اسلامی. این اثر نیز همانند دیگر آثار مؤلف جنبۀ آموزشی دارد و در ذکر برخی از وقایع مهم تاریخ ایران برای یادگیری دانش‌آموزان است. منتظم احمدی در١٣٣٥ق در مشهد به چاپ رسید.
٦. بدایع‌ الاشعار، کتابی در شرح قصیدۀ صنایع‌ الاسحار فی بدایع‌ الاشعارِ قوامی گنجوی، و مشتمل بر ١٠٩
آرایۀ ادبی است. شواهد شعری این کتاب از اشعار شاعران فارسی گوی و نیز عربی گوی چون ابوبکر قهستانی، ابونواس، حریری، فردوسی، عنصری، منوچهری، ناصرخسرو، نظامی، انوری، کمال‌الدین اسماعیل و نیز اشعار خود شارح انتخاب شده‌اند. این اثر در١٣٣٦ق به خط نستعلیق در مشهد چاپ سنگی شد.
افزون بر این رسائل، آثار دیگری را از بدایع نگار بر شمرده‌اند: عزمات خیریه و صدقات نیریه (یا نامۀ آب زندگانی)، در بیان احداث قنات مسجد گوهرشاد مشهد در١٣٣٤ق (آقابزرگ، الذریعة، ١٥/ ٢٦١)؛ همایون‌نامه، مثنوی در ٧٢بیت (تهران، ١٣٢٦ق)؛ ترجمۀ تاریخ تمدن اسلامی جرجی زیدان (مشهد)؛ بیان المعانی، در علم معانی (مشهد، ١٣٣١ق)؛ ازهار الربیع، شرحی بر کتاب بدیعیه از تألیفات پدرش؛ بدایع، مشتمل بر اشعار. این اثر منضم به مطلع‌ الشموس است که در ١٣٣٩ق چاپ گردید (همان، ٣/ ٦٠)؛ التنمیقات فی‌ التوقیعات، مفتاح‌ الادب (ﻧﻜ : مدرس، همانجا).
از دیگر فعالیتهای علمی و ادبی بدایع‌نگار انتشار مجلۀ الکمال در ١٣٣٨ق در مشهد است که عمدۀ مطالب آن به قلم خود او بود و موضوعاتی اخلاقی و مذهبی را شمال می‌شد (صدرهاشمی، ١/ ٢٦٨).

مآخذ

آستان قدس، فهرست؛
آقابزرگ، الذریعة؛
همو، طبقات اعلام‌ الشیعة (قرن ١٤ق)، مشهد، ١٤٠٤ق؛
احمدی بیرجندی، احمد، «فضل‌الله بدایع‌نگار و مطلع الشموس»، فرهنگ ایران‌زمین، به کوشش ایرج افشار، تهران، ١٣٦٥ش، ج ٢٦؛
بدایع‌نگار، فضل‌الله، بدایع‌ الاشعار، مشهد، ١٣٣٦ق؛
صدر هاشمی، محمد، تاریخ جرائد و مجلات ایران، اصفهان، ١٣٦٣ش؛
مدرس، محمدعلی، ریحانة الادب، تهران، ١٣٦٩ش؛
مشار، خانبابا، مؤلفین کتب چاپی فارسی و عربی، تهران، ١٣٤٢ش.

جعفر شجاع کیهانی