افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٤٠٨

درج شده است. سيوطى روايت ترتيب را از جابر بن زيد[١] نيز مى‌اورد كه تكميل كننده‌ى روايت ابن عباس به شمار مى‌رود.[٢]

علامه طبرسى و ديگر بزرگان فن، متذكر مى‌شوند كه رعايت ترتيب سوره‌ها، نظر به ابتداى هر سوره است. اگر سوره‌اى تاچند آيه نازل شود، و پيش از اتمام آن سوره، سوره‌ى ديگرى به طور كامل نازل گردد، و حتى چند سوره‌ى ديگر در اين ميان به صورت كامل نازل شود، آن گاه بقيه‌ى سوره نخست نازل شود؛ در اين حالت نيز اعتبار ترتيب، مبدأ نزول هر سوره خواهد بود. چنان كه سوره علق تا پنج آيه در آغاز بعثت نازل گرديد و پس از چند سال بقيه سوره نازل شد. همچنين سوره مدثر و سوره‌ى مزمل و غيره نيز به همين روال نازل شده‌اند به همين دليل سوره علق اولين سوره نازل شده شمرده مى‌شود چنان كه طبرسى در مجمع البيان (ج ١٠ ص ٤٠٥) از كتاب «الايضاح» احمد زاهد نقل كرده است.

ترتيب سوره‌ها طبق روايت ابن عباس و تكميل آن مطابق روايت جابر بن زيد با تصحيح از روى نسخه‌هاى متعدد قابل اعتماد؛ عبارت است از:

[١] - جابر بن ز يد، از فقهاى به نام بصره و از بزرگان تابعين به شمار مى‌رود. از ابن عباس و عكرمه روايت كرده است. وفات او به سال ١٠٣ اتفاق افتاده است روز وفات او قتاده گفت:« امروز داناترين اهل عراق وفات نمود»

[٢] - الاتقان؛ ج ١ ص ٢٢- ٢٩