افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٢٨ - غرض از خلقت انسان

و امثال اين عبارات كه در قرآن مجيد ذكر شده، همه به لحاظ تشريعى مى‌باشد نه تكوينى. و بايد بين تكوين و تشريع كه تفاوت مفهومى بسيار زيادى دارند اشتباه نشود كه به معرفت خداوند آسيب مى‌رساند. و الله الموفق.

به هر حال خداوند، نه ماده است و نه داراى عوارض ماده؛ از قبيل زمان و مكان و جهات ششگانه (فوق، تحت، راست، چپ، پيش و پس) و نه ديدنى‌[١] و درك شدنى است، و نيز خداوند؛ مثل ما كه روح و نفس ناطقه داريم، ندارد و لذا مانند رضا و غضب‌ما، و خوشحال شدن و بد حال شدن و تحّول ندارد، آنچه كه در قرآن از رضا و غضب به خدا نسبت داده است بايد در تفسير آن دقت شود چون متكلمين در علم كلام خداوند را محل حوادث نمى‌دانند. والله يهدى من يشاء.

غرض از خلقت انسان‌

«... وَ هَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ وَ جادَلُوا بِالْباطِلِ ...» (غافر: ٥) و «يا حَسْرَةً عَلَى الْعِبادِ ما يَأْتِيهِمْ مِنْ رَسُولٍ إِلَّا كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ» (يس: ٣٠)؛ هر امتى خواست رسول خود را بگيرند (از دعوت به حق و هدايت مردم او را جلو گيرى كنند و براى از بين بردن حق با او مجادله و مغالطه كنند ... و افسوس و حسرت بر بندگان، هيچ رسولى براى آنان نيامد مگر اينكه آنان را مورد استهزاء قرار دادند.

اين دو آيه‌ى شريفه كم نظير نيستند، قرآن از اين گونه شكايات زياد دارد اگر براى تحليل اين آيات الهى بنشينيم نتيجه‌ى پايان كار ما اين مى‌شود كه بگوييم: هدف اولى و اصلى از خلقت إنس و حتى جن عبادت نبوده و ما آن را نمى‌دانيم، عبادت سبب ثانوى بوده كه از

[١] - در احاديث برادران اهل سنت آمده است كه: خداوند در قيامت ديده مى‌شود؛ ولى پاره‌ى از دانشمندان مشهور اهل سنت؛ مانند فريد وجدى در كتاب مشهور خود؛ دائرة المعارف قرن بيست در ماده‌ى رؤيت، آن را توجيه نموده است و قوشجى متكلم اشعرى در شرح تجريد تصوير ديگرى از آن دارد.