افق اعلى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ١٣٥ - چند فرشته با آدمى هستند

نفس (روز قيامت) كه با او راننده و سوق دهنده و شاهدى وجود دارد، مى آيد. همراه و قرين (مكلف به خداوند) عرض مى‌كند اين (بنده مكلف) تو است كه با هم در دنيا بوده ايم (و من اعمال او را مى دانم) (سياقت راندن از عقب است) در اين آيات، صحبت از فرشته و شيطان و غيره نشده است، ولى هر متأمل مى‌داند كه مراد از اين دو تن گيرنده و تلقى كننده دو فرشته است كه از راست و چپ مكلف نشسته اند (و از حديث معتبرى بدست مى آيد كه اولى حسنات را مى نويسد و دومى سيئات را مى نويسد و اولى بر دومى آمريت دارد، منتهى نوشتن گناهان پس از هفت ساعت مهلت است كه شايد مكلف عاصى آنرا به توبه و غيره جبران كند).

و آيا رقيب و عتيد در آيه بعدى دو تن هستند يا يكى؟ و در فرض اول‌[١] آيا اين دو تن همان دو فرشته متلقى در دنيا هستند يا دو نفر ديگر؟ دو احتمال دارد، ممكن است اين دو تن محافظ گفتار، همان دو تن متلقى حفظ اعمال هستند كه از باب اهميت اقوال به عنوان تخصيص بعد از تعميم ذكر شده و ممكن است اين دو تن غير آن دو فرشته باشند كه در نتيجه چهار ملك براى هر إنسان مكلف وجود دارند دوتا براى حفظ اعمال، و دو تا براى خصوص حفظ اقوال. والله العالم.

اما سائق و شهيد ظاهراً دو تن هستند كه احتمال مى‌رود از ملائكه باشند و مخصوص كره‌

[١] - بعضى از مفسّرين عتيد را معنى كرده اند به كسى كه فراهم كننده مقدمات ضبط و حفظ براى رقيب است كه حتماً دو تن مى‌شوند. همين مفسّر چپ و راست را به شر و خير تأويل برده و ديگرى اين تأويل را به اين نظر توجيه كرده اند كه ملائكه مجرد اند و مكان ندارد، ولى تأويل مذكور بى دليل و توجيه باطل است زيرا از قرآن فهميده مى‌شود ملائكه اجسام لطيف هستند.