فلسنا بالجبال و لا الحديد بِحُسْبٰانٍ ،اى بحساب،يقال:حسبت الحساب احسبه حسبا و حسبانا و حسبت الشّىء اذا ظننته احسبه و احسبه حسبانا،و معنى آن است كه حق‌تعالى مى‌گويد [١]:

من آفتاب و ماه را در فلك [٢]خود مى‌گردانم بحساب نه به گزاف [٣]تا آنچه آفتاب به سالى برد [٤]ماه به يك ماه [٥].و گفتند بيست و هشت روز[٩٦-پ]برد [٦]ازآن‌كه [٧]مدار و مسير [٨]او چنان ساختيم [٩]و مدار اين چنين كردم [١٠]و مثله قوله: اَلشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبٰانٍ [١١].

اللّه تعالى در اين آيت تذكير كرد [١٢]بندگان خود را تعظيم نعمت بر ايشان ازآن‌كه ايشان در شبى تاريك باشند كه در او هيچ نبينند و [١٣]ندانند و از تصرّف و معاش و مكاسب خود بازمانده باشند،ناگاهى از ميان آن شب سياه عمود صبح روز بشكافم [١٤]و جهان تاريك روشن كنم تا هركسى به سر معاش خود رود و روى به مصعد [١٥]خود نهد و در طلب منافع به غرض خود رسند عالم در بدايت خلق تاريك بود من از جرم آفتاب براى جهانيان چراغى روشن برافروختم كه: وَ جَعَلَ الشَّمْسَ سِرٰاجاً [١٦]تا خلايق و جانوران به منافع خود رسند.همچنين [١٧]جهان [١٨]ظلمت ضلالت داشت و ظلمت ظلم خلقان،از ظلام ظلم در شبى مظلم [١٩]بودند من از ميان آن ظلمت ظلم و ضلالت،آفتاب هدايت و عدل محمّدى برآوردم تا عالم شرع به نور او منوّر شد گمراهان راه يافتند و بازماندگان برسيدند و هركس راه و مقصد خود بديد [٢٠]و به

[١] .مج،وز،مت،لت،مر:گفت.

[٢] .آن:ملك.

[٣] .مج،مت،بم:بگذاف.

[٦] [٤] .آن:برود.

[٥] .آن+برود.

[٧] .مل:چنان كه.

[٨] .آج،لب:مدار سير.

[٩] .مج،وز،مت،لت،آن،مر:ساختم.

[١٠] .بم،آف:كرديم.

[١١] .سورۀ رحمان(٥٥)آيۀ ٥.

[١٢] .آن+و.

[١٣] .مج،وز،مت،لت،مر+هيچ.

[١٤] .مل:شكافم.

[١٥] .كذا:در اساس،بم،آف و آن،ديگر نسخه بدلها:مقصد.

[١٦] .سورۀ نوح(٧١)آيۀ ١٦.

[١٧] .مج،وز،مت:هم‌چونين.

[١٨] .آف:جهانيان.

[١٩] .مل:تاريك.

[٢٠] .مل،آن،مر:بديدند.