قوله: مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ ،از ايشان يعنى از اهل كتاب جماعتى‌اند [١]مقتصد و او آن باشد كه بين الاسراف و التّقصير باشد ميانۀ هر دو غلو و اسراف نكند و نيز تقصير نكند،و القصد واسط [٢]الامور،و القصد الجادّة لأنّها بين مضلّتين،كه اين جانب و آن [جانب] [٣]گمراهى باشد و از ميانه راه راست آن را قصد خوانند براى اين.و گفتند:آن را براى آن قصد خواندند كه رونده مقصد [٤]به او كند پس او مصدر است به معنى مفعول كالرّضى بمعنى المرضيّ.

ابو على گفت و جماعتى مفسّران كه:مراد به اين مؤمنان اهل كتاب‌اند،كه به رسول-عليه السّلام-ايمان آوردند.و همچنين روايت كرده‌اند در تفسير اهل البيت- عليهم السّلام:براى آن‌كه [٥]لفظ مدح است و ما قبله الفاظ ذمّ [٦]،جمع نكنند در حقّ يك قوم از ميان مدح و ذم،و بعضى دگر گفتند [٧]:آيت در نجاشى و قومش فرود آمد و زجّاج گفت به حكايت [٨]از بعضى مفسّران كه گفتند:مراد قومى‌اند كه با رسول -عليه السّلام-مناصبه و اظهار عداوت نكردند،و مجاهد گفت:كه مسلمانان اهل كتابند و اين قول اولى است. وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ سٰاءَ مٰا يَعْمَلُونَ ،و بسيارى از ايشان بد مى‌كنند.و«ساء»در معنى«بئس»باشد،و تقدير آن است كه:ساء الشّىء شيئا كانوا يعملونه خواست تا بازنمايد كه همه يك حكم ندارد اندكى از ايشان نيك‌اند و بيشتر بداند.

قوله: يٰا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مٰا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ -الآية،مفسّران در تفسير اين آيت و سبب نزول او [٩]خلاف كردند.محمّد بن الكعب القرظىّ گفت از ابو هريره كه:

رسول-عليه السّلام-در اسفار و غزوات كه بودى وقت [١٠]فرود آمدن براى او جاى فرود آمدن طلب كردندى كه [١١]سايۀ درختان بودى تا او آنجا فرود آمدى.يك روز در

[١] .مج،مت،وز،لت،مر:هستند.

[٢] .مج،مت،وز،لب،لت:واسطه.

[٣] .اساس:ندارد،با توجه به مج افزوده شد.

[٤] .مج،مت،وز،لت،مر:قصد.

[٥] .مج،مت،وز،آج،لب،لت،مر+اين.

[٦] .مج،مت،وز،لت،مر+و

[٧] .مج،مت،وز+كه.

[٨] .مج،مت،وز،لت،مر:حكايت كرد.

[٩] .آج،لب:اين،مر:آن.

[١٠] .مج،مت،وز،لت،مر:بوقت.

[١١] .آج،لب،لت+به.