ضحّاك گفت:عليكم انفسكم اذا اختلفت الأهواء ما لم يكن سيف أو سوط، گفت:خويشتن نگاه دارى [١]چون هواها مختلف شود ما دام تا تيغ و تازيانه نباشد، يعنى چون تيغ و تازيانه آمد،تو را نيز بتقيّه متابعت رأى ايشان بايد كردن.سعيد جبير گفت:آيت در اهل كتاب آمد،يعنى لا يضرّكم من ضلّ من اهل الكتاب.

كلبي گفت از ابو صالح از عبد اللّه عبّاس كه:رسول-عليه السّلام-نامه با اهل هجر نوشت و منذر بن ساوى التّميمىّ از قبل رسول-عليه السّلام-آنجا بود،گفت:

دعوت كن ايشان را با اسلام،اگر قبول كنند،و الّا جزيتى بر ايشان نه.او نامۀ رسول -عليه السّلام-عرضه كرد [٢]بر عرب،و جهودان و ترسايان و گبركانى [٣]كه آنجا بودند، [٤٥-پ]ايشان گفتند:ما جزيت قبول كنيم و اسلام نياريم.او رسول-عليه السّلام- را خبر داد.رسول به او بنوشت كه:امّا از عرب قبول مكن الّا اسلام يا تيغ،فامّا [٤]جهودان و ترسايان و گبركان [٥]يا اسلام آرند يا جزيه قبول كنند.او [٦]نامه عرضه كرد، عرب ايمان آوردند و اهل ذمّه جزيه قبول كردند.منافقان در اين حديث طعنه زدند، گفتند:عجب نيست كار محمّد،مى‌گويد:مرا فرموده‌اند كه با مردمان كارزار كنم تا بگويند« لااله‌الّااللّه»،آنگه از گبركان [٧]هجر و اهل كتاب جزيه مى‌ستاند و ايشان را بر كفر رها مى‌كند،چرا ايشان را بر اسلام اكراه نمى‌كند و يا از عرب جزيه قبول نمى‌كند؟مسلمانان را سخت آمد،خداى تعالى اين آيت فرستاد: يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا عَلَيْكُمْ أَنْفُسَكُمْ لاٰ يَضُرُّكُمْ مَنْ ضَلَّ إِذَا اهْتَدَيْتُمْ ،بعد ان بلّغ محمّد و اعذر و انذر، گفت:اى مؤمنان گرويده [٨]:بر شماست كه خويشتن [٩]و احوال خويشتن مراعات كنيد،شما را آن زيان ندارد ضلال آن‌كس كه او ضال و گمراه شود چون شما مهتدى [١٠]

[١] .آج،لب،مر:داريد.

[٢] .آج،لب:عرض كرد.

[٧] [٥] [٣] .آج،لب:گوران.

[٤] .مج،وز،مت،لت:و امّا.

[٦] .مج،وز،مت:و.

[٨] .مج،وز،مت:گرونده.

[٩] .آج،لب+نگاه داريد.

[١٠] .مج،وز،مت،لت+باشيد.