روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥٨ - ترجمه
علم گفت:دل ندارند،براى آنكه دل براى دانستن بايد چون نمىدانند همان انگار كه دل ندارند و نفى حضور كرد از ايشان،گفت:در ناشنودن چون غايباناند چون مستمع [١]نمىشوند،انگار كه نمىشنوند،چون نمىشنوند انگار كه خود نيستند، حضور و غيبتشان يكى است،مرگ و زندگانىشان يكسان است. سَوٰاءً مَحْيٰاهُمْ وَ مَمٰاتُهُمْ [٢]،و يريد أنّ شهودهم كالغيّاب،از ايشان توقّع علم چگونه كنى كه ايشان گويى دل ندارند كه محلّ [٣]علم باشد.
فقر الجهول بلا قلب الى ادب
فقر الحمار بلا رأس الى رسن
أَكِنَّةً
،جمع«كنان»باشد و آن غطاء و پوشش باشد به مثال و معنى،كنان و اكنّه،كغطاء و اغطيه. أَنْ يَفْقَهُوهُ ،أى من ان يفقهوه،ازآنكه ندانند،أى من العلم و الفقه. وَ فِي آذٰانِهِمْ وَقْراً ،أى و جعلنا في آذانهم«وقرا»و«وقر»گرانى گوش باشد و«وقر»حمل باشد،يقال:وقرت اذنه توقر [٤]وقرا و قال [٥]:
و كلام سيّئ [٦]قد وقرت
اذني منه و مالي من صمم
اوقرت الدّابّة اذا اثقلتها بالحمل،و وقر الرّجل من الوقار فهو وقور،وقّرت اذنه توقيرا وقّرت من الوقار ايضا و قال شاهدا للأوّل:ولى اذن قد وقّر الصّوت سمعها.و اين نيز هم بر طريق مبالغه در تشبيه باشد،يعنى در قلّت سماع و استماع و فهم و انتفاع با كسى مانند كه گوش ندارند [٧]يا گوشش گران باشد،و مثله قول الشّاعر: [٨]
اعمى اذا ما جارتى خرجت
حتّى يوارى [٩]جارتى الخدر
و يصمّ عمّا كان بينهما
اذنى و ما بى غيره وقر
و«جعل»نيز به معنى حكم و تسميه باشد،يقال:جعل القاضى فلانا عدلا و جعله مفلسا،أى حكم به و سمّاه،و منه قوله: وَ جَعَلُوا الْمَلاٰئِكَةَ الَّذِينَ هُمْ عِبٰادُ
[١] .مج،وز،مت،مل،مر:منتفع.
[٢] .سورۀ جاثيه(٤٥)آيۀ ٢١.
[٣] .آن:محمل.
[٤] .اساس:يوقر،با توجه به مج تصحيح شد،لب،بم،آف آف:يوقر.
[٥] .مج،وز،مت+شعر.
[٦] .مج،وز،مت،آن:شيء.
[٧] .مج،وز،مت،آف،لت:ندارد.
[٨] .مج،وز،مت+شعر.
[٩] .اساس:توارى،با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.آج،لب آف،آن:توارى.