روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٣ - ترجمه

جمله باشد از مبتدا و خبر،آنگه ابتدا كرد و گفت: فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ فِي الْأَرْضِ يَعْلَمُ سِرَّكُمْ وَ جَهْرَكُمْ ،و تقدير آن‌كه:يعلم سرّكم و جهركم فى السّماوات و فى الارض،و اين ظرف باشد من قوله:يعلم سركم و جهركم فى السموات،براى آن‌كه خلقان يا جن و انس‌اند يا فرشتگان،اينان[در] [١]آسمان‌اند و آنان [٢]در زمين،و قديم تعالى به احوال همه عالم است و هيچ بر او پوشيده نيست،يعنى اگر در آسمان باشى [٣]و اگر در زمين باشى [٤]من سرّتان و جهرتان [٥]،پنهان و آشكارتان [٦]دانم و بر من پوشيده نماند،آنچه در دل دارى [٧]و آنچه بر زبان رانى [٨]و آنچه كنى [٩]از خير و شرّ و اندك و بسيار [١٠].

مورد آيت مورد زجر و تهديد است،يعنى من دانم و بر من پوشيده نيست تا هريكى را جزا دهم به حسب عمل خود تا باشد كه ايشان را وعظى بود و زجرى از آنچه مى‌گويند و مى‌كنند.

آنگه خبر داد از ايشان و سوء صنيعتشان [١١]و در باب عدول و اعراض و تولّى و انحراف از آيات و بيّنات و اعلام [١٢]معجزات و حجج و دلالات،گفت:هيچ آيت از آيات من به ايشان نيامد،و مراد به آيت دلالت و حجّت است الّا ايشان اعراض مى‌كنند و عدول مى‌نمايند و انقياد نمى‌نمايند [١٣]و«من»اوّل زيادت است،نه آن‌كه بى‌فايده است،بل فايدۀ او تأكيد نفى است،اين را مؤكّدة النّفى گويند،چنان كه يكى از ما گويد:ما جاءني من رجل.و«من»دوم تبعيض باشد،چنان كه:زيد من القوم.

آنگه گفت:برون [١٤]آن‌كه اعراض مى‌كنند تكذيب مى‌كنند حق را و حق به دروغ مى‌دارند.و آن تكذيب از آن اعراض مى‌آيد كه چون نظر و تأمّل نمى‌كنند،علم