روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩٩ - ترجمه

يعنى و حال حالى كه خداى آمرزنده و بخشاينده است بيامرزد،به فضل و رحمت آن را كه با درگاه او شود.

قوله: مَا الْمَسِيحُ ابْنُ مَرْيَمَ ،آنگه حق‌تعالى رد كرد بر ايشان آن مقالۀ شنيع ايشان از حوالۀ محال كه بر عيسى و مريم كردند گفت:نبود عيسى مريم الّا پيغامبرى [١]كه پيش او دگر پيغامبران رفتند و مادرش زنى صدّيقه بود و راست گوى [٢].

و«فعّيل»و«فعّال»بناى مبالغه را باشد،چنان كه رجل سكيت و شرّير.و قولى دگر آن است[كه] [٣]:مصدّق بود به آيات خداى و مؤمن به‌منزلۀ او و پسرش،و آياتى كه خداى تعالى در ايشان به خلقان نمود چنان كه گفت:و صدّقت بكلمات ربّها،و قوله: كٰانٰا يَأْكُلاٰنِ الطَّعٰامَ ،طعام خوردندى،و اين بر سبيل ردّ و انكار بر ترسايان است تا بيّنه كند [٤]ايشان را بر آنكه آن‌كس كه طعام خورد و محتاج طعام باشد و اگر نخورد زنده نماند او جسمى ضعيف محدث محتاج باشد،و آن‌كه چنين بود الهيّت را نشايد.و بعضى اهل معانى گفتند:خوردن طعام در آيت كنايت است از قضاء حاجت،براى آن‌كه آن‌كس كه او طعام خورد او را حدث بود و آن‌كه او محدث باشد از [٥]حدث مخصوص،خدا محدث نتواند بودن به معنى موجد،چه اثر [٦]حدث با نفار نفس و طبع از او من ادلّ الدّليل باشد بر حدوث صاحبش.

آنگه گفت:يا [٧]محمّد بنگر كه ما آيات براى ايشان چگونه بيان مى‌كنيم و ادلّه چگونه ظاهر مى‌گردانيم،آنگه بنگر كه ايشان از آن چگونه عدول و اعراض مى‌كنند تا به حدّى رسيد [٨]كه عدول ايشان از قبول حق و نظر در آيات و بيّنات من و اصرار بر كفر تا پندارى كه مجبول و مطبوع‌اند بر اين كار و كسى جز ايشان ايشان را از آن بنگرداند [٩]،فهذا معنى قوله: أَنّٰى يُؤْفَكُونَ ،اى يصرفون و فلان مأفوك اذا كان مصروفا عن الشّىء،و دروغ را براى آن«افك»گويند كه مصروف بود از وجه خود و