فتح«يا»و كسر«را»بر فعل مستقيم،يعنى من يصرف اللّه عنه العذاب،هركه خداى تعالى عذاب از او بگرداند اندر [١]روز قيامت بر او رحمت كرده بود [٢].و باقى قرّاء خواندند:«من يصرف»به ضمّ«يا»و فتح«را»،على ما لم يسمّ فاعله،و معنى آن‌كه هركه عذاب از او بگردانند بر او رحمت كرده بود خداى تعالى،و بر قرائت آن‌كس كه«يصرف [٣]»خواند،تقدير بر ضمير مرفوع مستكن كرد تا راجع بود با نام خداى تعالى فى قوله: إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي [٤]،و نيز ضمير منصوب متّصل محذوف است، و تقدير آن‌كه:من يصرفه يا [٥]ضمير راجع بود با عذاب فى قوله: عَذٰابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ،و شرح تقدير اين كه:من يصرف اللّه العذاب عنه يوم القيمة [٦]فقد رحمه،و اين مانند آن نيست كه گفت: أَ هٰذَا الَّذِي بَعَثَ اللّٰهُ [٧]،و التّقدير بعثه اللّه،و قوله: وَ سَلاٰمٌ عَلىٰ عِبٰادِهِ الَّذِينَ اصْطَفىٰ [٨]،اى اصطفاهم براى آن‌كه اين جا ضمير با موصول مى‌شود، و در آيت ما ضمير با«من»نمى‌شود،بل با عذاب مى‌شود،پس اين جا حذف [٩]ضمير مستبعدتر است،و در قرائت ابىّ ضمير آمد-و او چنين خواند:من يصرفه عنه [يومئذ] [١٠]فقد رحمه اللّه،اين وجه مقوّى قرائت آنان است كه ايشان«يصرف» خواندند بر فعل مستقيم،براى آن‌كه اين فعل نيز مستوى است،مصروف[نيست] [١١]از فاعل به مفعول، وَ ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْمُبِينُ ،و اين فوزى و نجاتى و ظفرى باشد به مراد روشن ظاهر،و يقال:فاز بكذا اذا حازه و ظفر به.و«فوز»و«حوز»متقارب است به معنى.

وَ إِنْ يَمْسَسْكَ اللّٰهُ بِضُرٍّ فَلاٰ كٰاشِفَ لَهُ إِلاّٰ هُوَ ،حق‌تعالى در اين آيت تنبيه كرد [١٢]غفلت مشركان را بر آنكه معبودان ايشان بر هيچ‌چيز از خير و شرّ و نفع و ضرّ

[١] .مج،وز،مت،بم،مل،لت:ندارد.

[٢] .مج،وز،مت:كرده شود.

[٣] .آج،لب،مل،لت:من يصرف.

[٤] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ١٥.

[٥] .مج،وز،مت،آج،مل،لت،مر:تا.

[٦] .آج،لب:عنه يومئذ.

[٧] .سورۀ فرقان(٢٥)آيۀ ٤١.

[٨] .سورۀ نمل(٢٧)آيۀ ٥٩.

[٩] .اساس:كلمه به صورت«حرف»نيز خوانده مى‌شود.

[١٠] .اساس،مج،وز،مت:ندارد،با توجّه به آج،لب افزوده شد.

[١١] .اساس:ندارد،با توجّه به مج،وز افزوده شد.

[١٢] .مج،وز،مت+و.