انسب العبد الى آبائه أسود الجلدة من قوم عبد
و در شاذّ همچنين بريدۀ أسلمى [٢]خوانده است:و عابد الطّاغوت،بر واحد،و ابو جعفر خواند:و عبد الطّاغوت،على الفعل المجهول،و حسن بصرى خواند:و عبد الطّاغوت على الواحد،و عبد اللّه عبّاس خواند:و عبيد الطّاغوت [٣]على الجميع [٤]،و ابو واقد اللّيثىّ خواند:و عبّاد الطّاغوت على وزن الكفّار،و عون عقيلى و أبان بن تغلب [٥]خواند:و اعبد الطّاغوت مثل كلب و أكلب.

و در طاغوت دو قول گفتند:يكى آن‌كه مراد شيطان است،يكى آن‌كه مراد آنان‌اند كه خلقان را با عبادت خود دعوت كردند.ابو على گفت:مراد آن گوساله است كه ايشان پرستيدند [٦]آن را بدون خداى [٧]. أُولٰئِكَ شَرٌّ مَكٰاناً ،ايشان بتراند به مكان،يعنى به منزلت و مرتبت [٨]و استحقاق ذمّ و عقاب در دنيا و آخرت.و نصب او بر تميز است. وَ أَضَلُّ عَنْ سَوٰاءِ السَّبِيلِ ،و گمراه‌تراند از راه راست.و قوله: وَ عَبَدَ الطّٰاغُوتَ ،معطوف نيست على قوله: وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنٰازِيرَ ،بل معطوف است على قوله من في قوله:من لعنه الله،و من غضب عليه،و من عبد الطاغوت،و برآن [٩]وجه شبهه مجبّره را مجال نباشد.

فامّا بر قرائت حمزه و آنان كه در شاذ بر اسم مى‌خوانند اين وجه مطّرد نبود، جواب از سؤال مجبّران [١٠]باشد كه«جعل»در آيت به معنى خلق است و خلاف نيست كه بت‌پرستان را و كافران را خداى [١١]آفريده است چنان كه مؤمنان را،و اگر چنان بودى كه مجبّر گمان برد ازآن‌كه خداى تعالى بت‌پرستى در ايشان آفريد،آيت

[١] .مج،مت،وز+شعر.

[٢] .آج،لب:بريد اسلمى.

[٣] .مج،مت:عبد الطّاغوت.

[٤] .مت،وز،آج،لب،لت،مر:على الجمع.

[٥] .اساس:تغالب،با توجه به مج تصحيح شد.

[٦] .آن:بپرستيدند.

[٧] .مج،مت،وز،مر+عزّ و جلّ.

[٨] .وز:من ثبة.

[٩] .مج،مت،وز،لت،مر:اين.

[١٠] .مر:مجبّره.

[١١] .مر+تعالى.