باشند بر ايشان [١]به ضرب و عذاب و سياط،تازيانه بر روى و پشت ايشان مى‌زنند و مى‌گويند:جان بدهى.و بعضى دگر گفتند معنى أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ ،آن است كه گويند:خويشتن برهانى [٢]اگر توانى [٣]بر طريق استهزاء.

اَلْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذٰابَ الْهُونِ ،و نيز گويند:امروز پاداشت كنند شما را عذاب هوان و خوارى،و«هون»هوان باشد،و«هون»رفق و مدارا باشد،قال اللّه تعالى: وَ عِبٰادُ الرَّحْمٰنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً [٤].

قال الشّاعر [٥]:

هونا فما ان يردّ الدّهر من فاتا لا تهلكن أسفا في إثر من ماتا
أى رفقا،و«هون»به معنى هوان آمده است.

همچنين قال عامر بن جوين:

تهين النّفوس و هون النّفو س عند الكريهة اعلى لها
و لغت معروف در معنى«هوان»هون است بضمّ الهاء قال ذو الاصبع العدوانىّ:

اذهب اليك فما امّي براعية ترعى المحاض و لا اغضي على الهون
و باقر-عليه السّلام-گفت:عذاب الهون تشنگى باشد در وقت مرگ.

بِمٰا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللّٰهِ غَيْرَ الْحَقِّ ،اين«با»بدل [٦]و مجازات است،به بدل و جزاى آن‌كه شما بر خدا گفتى [٧]به ناحق،يعنى آن دروغها كه بر خداى نهادى [٨].

وَ كُنْتُمْ عَنْ آيٰاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ ،و از آيات او استكبار و تكبّر كردى [٩]،و در آيت دليل است بر آنكه جزا بر [١٠]عمل باشد و عقوبت بر گناه بخلاف قول مجبّره.

قوله: وَ لَقَدْ جِئْتُمُونٰا فُرٰادىٰ ،آنگه حق‌تعالى حكايت كرد آن‌كه با كافران خواهد گفت روز قيامت بر سبيل تعبير [١١]و سرزنش،گفت:آمدى [١٢]به ما اى كافران

[١] .مج،وز:دست بر ايشان گشاده باشند.

[٢] .مج،وز،مت،مل،مر:برهانيد.

[٣] .مج،وز،مت،مل،آف،مر:توانيد.

[٤] .سورۀ فرقان(٢٥)آيۀ ٦٣.

[٥] .وز+شعر.

[٦] .اساس:اين بدل يا،با توجّه به مج،وز تصحيح شد.

[٧] .مج،وز،مت،آج،لب،مر:گفتيد.

[٨] .مج،وز،مت،آف،آج،لب،مل،آف،مر:نهاديد.

[٩] .مج،وز،مت،آج،لب،آف،مر:كرديد.

[١٠] .اساس،آج،لب:جزاى،با توجّه به مج،وز تصحيح شد.

[١١] .وز،آج،لب:تغيّر.

[١٢] .مج،وز،مت،آف،مل،مر:آمديد.