روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٨٠ - ترجمه
تنها،و«فرادى»جمع فريد و فرد و فردان باشد.أزهرىّ گفت:فرادى و فراد معدول است عن فرد و فريد چو [١]ثلاث و رباع،قال الشّاعر [٢]:
ترى النّعرات الزّرق تحت لبانه
فرادى [٣]و مثنى أصعقتها صواهله
و قال النّابغة:
من وحش و جرة موشىّ أكارعه
طاوى المصير كسيف الصّيقل الفرد
يقال للواحد:فرد و فرد و فرد و فريد و جمع الفرد افراد و الفردان الفرد و جمعه فرادى،ككسلان و كسالى و سكران و سكارى-تنها آمده. كَمٰا خَلَقْنٰاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ ، چنان كه اوّلبار آفريديم شما را حفاة عراة غرلا بهما،تن برهنه و پاى برهنه ختنهناكرده و علامتنازدهنه مالى دارى [٤]با خود نه عقارى كه در دنيا دين در سر آن كردى [٥]و آخرت به آن بفروختى [٦]،و آنچه من شما را دادم در دنيا رها كردي [٧]و با پس پشت انداختى [٨]از مال و ملك و فرزندان و اتباع و اشياع. وَ مٰا نَرىٰ مَعَكُمْ شُفَعٰاءَكُمُ ،و آن شفيعان كه دعوى كردى [٩]از بتان كه انبازان مناند،گفتى [١٠]با شما هستند [١١]يعني قوله: هٰؤُلاٰءِ شُفَعٰاؤُنٰا عِنْدَ اللّٰهِ [١٢].
أبو هريره روايت كرد از رسول-صلّى اللّه عليه و آله-[٩٥-پ]كه:چون خداى تعالى اسرافيل را فرمايد كه صور بدم [١٣]،او صور دردمد [١٤]همۀ زمين پر از ارواح شود بر صورت نحل-منج انگبين-آنگه حقتعالى گويد:به عزّت و جلال من كه هر جانى با كالبد خود شويد [١٥]،آنگه آن ارواح به تنها بازشود [١٦]از ره بينى،و در تن چنان رود كه زهر رود در مار گزيده،آنگه زمين بشكافد و اوّل كسى كه زمين از او شكافته
[١] .مج،وز،مت،مل،مر:چون.
[٢] .مج،وز+شعر.
[٣] .كذا:در اساس و همۀ نسخه بدلها،لسان العرب:فراد،مجمع البيان(٣٣٦/٢):فراد.
[٤] .مج،وز،مل:داريد.
[٥] .مج،وز،مت:كرديد،مل:كردهايد.
[٦] .مج،وز،مل:بفروختيد،مل:فروختيد.
[٩] [٧] .مج،وز،مت:كرديد.
[٨] .مج،وز،مت،مل،آف،مر:انداختيد.
[١٠] .مج،وز،مت،مر:گفتيد.
[١١] .مج،وز،مت،لت،مل،مر:نيستند.
[١٢] .سورۀ يونس(١٠)آيۀ ١٨.
[١٣] .مج،وز،لت،مر:در صور دم،مت،آج،لب:در صور دمد.
[١٤] .لت،مر:او در صور دمد.
[١٥] .مج،لت،مر:شود،وز،آن:شوند.
[١٦] .لت،آن،مر:بازشوند.