روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٦٤ - ترجمه

منها قوله: يٰا لَيْتَنِي كُنْتُ تُرٰاباً [١]، يٰا لَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِيماً [٢]، يٰا لَيْتَنِي اتَّخَذْتُ مَعَ الرَّسُولِ سَبِيلاً [٣]، يٰا وَيْلَتىٰ لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلاٰناً خَلِيلاً [٤]، يٰا لَيْتَ قَوْمِي [٦٥-ر] يَعْلَمُونَ بِمٰا غَفَرَ لِي رَبِّي وَ جَعَلَنِي مِنَ الْمُكْرَمِينَ [٥]،و ابو عمرو و حمزه و كسائى اماله كردند«ترى»را.

بَلْ بَدٰا لَهُمْ مٰا كٰانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ ،«بل»براى اضراب باشد عن الأوّل الى الثّاني،يعنى اعرض من ذلك المحال و اخذ [٦]في هذا،تمنّاى محال ايشان رها كن، اين بگو كه پيدا شود ايشان را آنچه پوشيده مى‌داشتند.

در او چند قول گفتند:يكى آن‌كه [٧]احوال و اهوال قيامت و بعث و نشور و ثواب و عقاب كه رؤساى كفّار و معاندان ايشان از سفله و ضعفا پوشيده مى‌داشتند.قولى ديگر آن‌كه پيدا شود ايشان را آنچه از خود پوشيده مى‌داشتند و بر خود تلبيس مى‌كردند و مى‌گفتند:همانا باشد كه نه چنين باشد،كه محمّد-صلّى اللّه عليه و آله،مى‌گويد:و بر اين وجه اخفاى از خويشتن مجاز باشد،چنان كه خيانت با خويشتن في قوله:

عَلِمَ اللّٰهُ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَخْتٰانُونَ أَنْفُسَكُمْ [٨] ،و وجه سيم [٩]آن است كه:آن معاصى كه ايشان پوشيده داشتندى از خلقان فردا آن ظاهر شود خلقان را ازآن‌كه نامهاى ايشان بر اين [١٠]گواهى دهد و اعضاى ايشان برآن سخن گويد.قول چهارم ابو على گفت:

مراد به آيت منافقان‌اند كه در دار دنيا نفاق كردند و كفر پنهان [١١]داشتند و اظهار ايمان كردند،فردا پيدا شود آنچه ايشان نهان مى‌داشتند از كفر و نفاق.

قوله: مِنْ قَبْلُ مبنى است بر ضمّ [١٢]بناى عارض براى حذف مضاف‌اليه [١٣]به او