قوله تعالى: وَ هُوَ الَّذِي يَتَوَفّٰاكُمْ بِاللَّيْلِ ،در اين آيت از نعم خود بعضى تذكير كرد و ياد داد مكلّفان را گفت:او آن خداست كه توفّي كند شما را در شب.در معنى او چند قول گفتند.زجّاج گفت:بخواباند شما را در شب،جبّايى گفت:

يَتَوَفّٰاكُمْ ،اى يقبضكم قبض روح كند شما را و اين [٤]كنايت است از خواب.و بعضى دگر گفتند و اين اختيار علىّ بن الحسين المغربىّ است كه:يحصيكم بشمارد شما را.و التّوفّى الحصر قال الشّاعر [٥]:

انّ بني ادرم ليسوا من احد ليسوا الى قيس و ليسوا من اسد
و لا توفّيهم قريش فى العدد
اى لم تحصهم [٦]فى العدد. وَ يَعْلَمُ مٰا جَرَحْتُمْ بِالنَّهٰارِ ،اى كسبتم و آنچه شما كسب كنيد و جوارح الطّير كواسبها،و فلان جارحة اهله اى كاسبتهم و منه قوله: وَ مٰا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوٰارِحِ [٧]،مراد سگان صيدند.حق‌تعالى گفت:او آن خداست كه شما را به شب بخواباند و آنچه شما به روز كنيد و اندوزى [٨]از خير و شرّ تفاصيل آن داند.

ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ ،پس برانگيزد شما را يعنى بيدار كند از خواب در روز و«بعث» از خواب بيدار كردن باشد و اين جا مراد آن است،نظيره قوله تعالى: وَ كَذٰلِكَ بَعَثْنٰاهُمْ لِيَتَسٰاءَلُوا بَيْنَهُمْ [٩]،و«بعث»زنده كردن مردگان باشد من قوله تعالى:

[١] .مج،لت:درست.

[٢] .مج،لت:دردمند.

[٣] .مج،لت:محكم كار و دانا است.

[٤] .مج،وز،مت،لت+هم.

[٥] .مج+شعر.

[٦] .اساس:يحصيهم،با توجّه به لت تصحيح شد.

[٧] .سورۀ واقعه(٥٦)آيۀ ٤.

[٨] .مج،مت،وز،لت،آف:اندوزيد.

[٩] .سورۀ كهف(١٨)آيۀ ١٩.