روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٢١ - ترجمه

باشد از فاعلش:بر وجه حكمت باشد و بر وجهى بود كه حكمت اقتضا نكند،پس اين لفظ عام‌تر است و در فايده شامل‌تر.دگر آن‌كه غرض عيسى-عليه السّلام-آن است كه بازنمايد كه اگر تو عذاب كنى ايشان را،تو را عزّت و غلبه و قهر [١]است،و با آن‌كه چنين است به حكمت و صواب[كنى،و اگر بيامرزى هم بر وجه حكمت و صواب] [٢]باشد.

قٰالَ اللّٰهُ هٰذٰا يَوْمُ يَنْفَعُ الصّٰادِقِينَ صِدْقُهُمْ ،نافع خواند:«يوم»به نصب،و باقى قرّاء به رفع.حجّت آنان كه به رفع خواندند آن است كه:«هذا»مبتدا بود و «يوم»خبر او،و حجّت نافع آن است كه نصب باشد على الظّرف من«قال»،كأنّه تعالى قال:انّ هذا القول يقع منه يَوْمُ يَنْفَعُ الصّٰادِقِينَ ،و«يوم»مضاف است با جملۀ فعلى،و تقدير آن است كه:هذا يوم ينفع الصّادقين قولهم،و«قال»به معنى يقول است-چنان كه گفتيم،و قوله: هٰذٰا يَوْمُ يَنْفَعُ الصّٰادِقِينَ صِدْقُهُمْ ،تعلّق دارد به اين قصّه كه از پيش رفت من قوله: أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنّٰاسِ [٣]،و به جواب عيسى-عليه السّلام- كه گفت: مٰا قُلْتُ لَهُمْ إِلاّٰ مٰا أَمَرْتَنِي بِهِ ،بار خدايا!من نگفتم ايشان را الّا آنچه [٥٥-ر]تو فرمودى مرا،و اين سخن راست باشد،و درست آن است كه صدق راجع نيست با روز قيامت،بل راجع است با دنيا،و تقدير آن است:كه يوم ينفع الصّادقين صدقهم فى الحياة الدّنيا،براى آن‌كه صدقى و تصديقى كه در قيامت كنند برآن ثواب نباشد براى آن‌كه ملجأ باشند با آن و علم ضرورى حاصل باشد [٤]ايشان را كه اگر ايشان خواهند تا معصيت كنند تمكين نكنند ايشان را و منع كنندشان از آن،و دگر مضرّت عظيم عاجل از عذاب دوزخ معلوم و معاينه باشد،و اين هم سبب الجاست،نبينى كه حق‌تعالى از ابليس حكايت كرد: وَ قٰالَ الشَّيْطٰانُ لَمّٰا قُضِيَ الْأَمْرُ إِنَّ اللّٰهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ [٥]-الآية،و اين جمله حكايت كه از او كرد هم راست است،و با آن‌كه راست است هيچ نفع نكند ابليس را.و آنگه جزا و ثواب صادقان گفت كه ايشان را چه باشد: لَهُمْ جَنّٰاتٌ تَجْرِي ،ايشان را بهشتها باشد كه