روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٠ - ترجمه

را زيان ندارد چون شما بر طريقۀ ايشان نباشيد،و مورد آيت آن است كه:

خداى تعالى زيد را به گناه عمر[و] [١]نگيرد.و [٢]اين جمله دليل نكند كه امربه‌معروف و نهى منكر نبايد كردن،و آيت كه از پيش اين است بر اين جمله دليل مى‌كند و بعضى دگر از علما گفتند كه:در آيت تقديرى محذوف [٣]است،و آن آن است كه(لا يضركم من ضل اذا امرتم بالمعروف و نهيتم عن المنكر).و«انفسكم»،نصب بر اغراست، يعنى احفظوا أنفسكم،خويشتن نگاه دارى.و اين را از اسماء افعال گويند كه عمل فعل كند،يقول [٤]:عليك [٥]زيدا أى الزم زيدا و دونك زيدا اى خذه و ايّاك و الفعل القبيح،أى احذره.

عبد اللّه مسعود گفت:آيت محمول است بر تقيّه،و مراد آنان‌اند كه امربه‌معروف و نهى منكر نيارند كردن ايشان را گفت چون حال چنين باشد خود را و احوال خود را مراقبت كنيد كه اگر كسى گمراه باشد بر شما تاوان [٦]نيست و دليل اين تأويل حديث حسن بصرى است كه مرّة بن ربيعه [٧]از او روايت كرد كه او اين آيت بخواند و گفت:

الحمد للّه بها و الحمد للّه عليها ما كان مؤمن فيما مضى و لا مؤمن فيما بقى الّا و الى جانبه منافق يكره عمله،گفت:سپاس خداى را به اين آيت و برين آيت در روزگار گذشته و آينده هيچ مؤمن نبود و الّا در پهلوى او منافقى بود كه مؤمن عمل او را كاره بود،يعنى اگر امربه‌معروف و نهى منكر نتواند به دل منكر باشد آن را.

و ابو البحري [٨]روايت كرد از حذيفه كه او گفت:چون آيت[بخواند] [٩]اذا امرتم و نهيتم.قيس بن حازم [١٠]روايت كند از بعضى صحابه كه او اين آيت بخواند و گفت:

شما اين آيت مى‌خوانى [١١]و به جاى خود نمى‌نهى [١٢]و معنيش نمى‌دانيد،و من از