روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢١٨ - ترجمه

شود آدمى از آن بشود [١]كه حى باشد،و منه قوله تعالى: كُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَةُ الْمَوْتِ [٢].و نفس تن و جان به يك جاى [٣]باشد،چنان كه: كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ [٤]،و نفس شىء و ذات او و عين او يكى باشد،و منه قولهم:فعل فلان نفسه و جاءنى [٥]الآخر بنفسه،و«نفس»به معنى انفت [٦]باشد و حميّة،چنان كه گويند:ليس لفلان نفس اى حميّة،و انفة [٧]و نفس به معنى ارادت و عزم باشد في قول الشّاعر:

فنفساى نفس قالت ائت ابن بحدل تجد فرجا من كلّ عمّى تهابها
و نفس تقول اجهد نجاءك لا تكن كخاضبة لم يغن يوما خضابها
مردى به نزديك حسن بصرى آمد و گفت:من حج نكرده‌ام،يك نفس مرا مى‌گويد حج كن ديگر نفس مى‌گويد زن كن.حسن گفت:نفس يكى است و ليكن تو را دو همّت است يكى مى‌گويد:حج كن و يكى مى‌گويد زن كن،و او را حج فرمود،و قال الممزّق العبديّ [٨]:

الا من لعين قد نآها حميمها و أرّقني بعد المنام همومها
فباتت له نفسان شتّى همومها فنفس تعزّيها و نفس تلومها
و از اقسام او چشم [٩]بد كه به مردم رسد آن را نفس خوانند [١٠]و در خبر است كه رسول-عليه السّلام-در رقيه گفت [١١]:

بسم اللّه ارقيك و اللّه يشفيك من كلّ داء هو فيك من عين عاين و نفس نافس و حسد حاسد. ابن الأعرابى گفت:نفوس آن باشد كه مردم را به چشم بزند و اعرابى مردى را وصف كرد و گفت:كان و اللّه حسودا كذوبا [١٢]نفوسا،و قال عبد اللّه بن قيس الرقيّات [١٣]:

يتّقي [١٤]اهلها النّفوس عليها فعلى نحرها [١٥]الرّقى و التّميم