روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٨ - ترجمه

كشف كند و برگشايد آنچه شما او را براى آن خوانده باشى [١][٧١-ر]و دعا كرده از ضروب بلا [٢]اگر خواهد كه كشف كند و مصلحت در آن داند. وَ تَنْسَوْنَ مٰا تُشْرِكُونَ ،در چنان حال معبودان خود را كه به انباز [٣]او كرده فراموش كنيد،حق‌تعالى اين ملامتى است كه كرد كافران را [٤]بر سبيل تنبيه ايشان بر آنكه در عبادت اصنام مخطى‌اند آنگه گفت:

وَ لَقَدْ أَرْسَلْنٰا إِلىٰ أُمَمٍ مِنْ قَبْلِكَ ،ما [٥]پيش از تو پيغامبران فرستاديم [٦]به امّتان تا ايشان را دعوت كنند و با راه [٧]من خوانند و ما ايشان را بگرفتيم چون فرمان پيغمبران فرانبردند [٨]و در ايشان عصيان كردند به بأساء،يعنى شدّت [٩]و سختى و ضرّاء به مضرّت.بعضى دگر گفتند:بأساء گرسنگى و قحط بود،و ضرّاء نقصان مال و نفس.بعضى دگر گفتند:بأساء خوف بود و ضرّاء درويشى بود. لَعَلَّهُمْ ،تا باشد كه ايشان تضرّع كنند و لابه نمايند در من.

مفسّران گفتند:«لعلّ»را معنى لكى [١٠]باشد تا چنين كنند،و زجّاج گفت:ترجّى بر اصل خود است،و لكن راجع است با بندگان نه با خداى تعالى،نبينى كه در حقّ فرعون با موسى و هارون چه گفت: لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشىٰ [١١]،يعنى بر اين اميد بر وى [١٢]كه او متذكّر شود و بترسد چه اگر اين اميد ندارند ايشان را داعى نبود به رفتن.

فَلَوْ لاٰ إِذْ جٰاءَهُمْ بَأْسُنٰا تَضَرَّعُوا ،المعنى فهلاّ تضرّعوا اذ جاءهم بأسنا،چرا تضرّع نكردند [١٣]چون عذاب ما به ايشان آمد،آنگه گفت و لكن دلهاشان سخت شده است و