روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٦٠ - ترجمه

قوله: اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمٰانَهُمْ بِظُلْمٍ ،شايد كه اين كلامى بود مبتدا از خداى تعالى و حكايت نباشد از ابراهيم-عليه السّلام-و اين قول بيشتر مفسّران است.

و بعضى دگر گفتند:هم حكايت كلام ابراهيم است-عليه السّلام-چون او حجّت بر خصم بداشت و صحّت مذهب و طريقۀ خود به دليل روشن كرد اين سخن بگفت [١]،و معنى آيت آن است كه:آنان كه ايمان آرند به خداى تعالى و پيغامبران و كتابهاى او و آنچه واجب است آن را تصديق كردن آنگه ايمان خود به ظلم نپوشند [٢]،يعنى كفر و اين قول بيشتر مفسّران است از عبد اللّه عبّاس و سعيد بن المسيّب و قتاده و مجاهد و حمّاد بن زيد و جماعتى صحابه چون سلمان و عبد اللّه مسعود و ابو الكعب [٣]و عبد اللّه عبّاس و حذيفة بن اليمان،و رفع كرد عبد اللّه مسعود اين حديث به [٤]رسول -عليه السّلام-و گفت:چون اين آيت فرود آمد بر [٥]مسلمانان،بترسيدند و گفتند:يا رسول اللّه كيست از ما كه او بر خود ظالم نيست؟پس امن از ما برخاست.رسول -عليه السّلام-گفت:خلاف آن است كه شما گمان بردى [٦]اين ظلم كفر است، نبينى كه خداى تعالى چون حكايت كرد از آن بندۀ صالح يعنى لقمان: يٰا بُنَيَّ لاٰ تُشْرِكْ بِاللّٰهِ إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ [٧]،و معتزليان گفتند:هر كبيره كه احباط ثواب طاعت كند داخل است در اين،و هركه چنين باشد كه ايمان دارد و صاحب كبيره بود نه آمن باشد و نه مهتدى و گفتند:دليل بر آنكه چنين است آن است كه،اگر نه چنين باشد بايد كه مرتكب كبيره چون ايمان دارد ايمن باشد و اين خلاف اجماع است؟جواب از اين آن است كه گوييم:اين آنگاه [٨]باشد كه آيت را بر عموم حمل كنند و ظلم نفس و ظلم غير در او آرند.فامّا چون به ادلّۀ عقل و قرآن و اخبار و قول صحابه و مفسّران تخصيص كنند آن را به كفر اين لازم نباشد.دگر آن‌كه اين قول به دليل الخطاب باشد براى آن‌كه خداى تعالى گفت:آنان كه ايمان آرند و ايمان به ظلم از كفر يا معصيت بر زعم ايشان بازنپوشند ايشان را امن باشد دليل نكند كه آن