و مجاهد گفتند:جزا لازم باشد او را،و اين قول بعضى اصحابان ماست،دوم آن‌كه عبد اللّه عبّاس و شريح [١]و ابراهيم گفتند:بر او جزا نباشد و او را به خداى بازگذارند [٢]كه خداى تعالى از او انتقام كشد،و اين مذهب بيشتر اصحاب [٣]ماست،و مذهب بيشتر فقها قول اوّل است.

در«أو»خلاف كردند كه بر وجه تخيير [٤]است يا نه.عبد اللّه عبّاس و شعبى و سدّى و ابراهيم گفتند:اين بر وجه تخيير نيست،بر وجه ترتيب است،و اين مذهب ماست و اگرچه موضوع«أو»تخيير را باشد،و لكن حمل بر ترتيب كنند به دليلى خارج به روايتى دگر از عبد اللّه عبّاس و عطا و حسن.و روايت بعضى از اصحاب [٥]ما آن است كه بر اصل موضوع خود مانده است،و مراد تخيير است.

وَ اللّٰهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقٰامٍ ،و خداى تعالى غالب است [٦]،هيچ‌چيز او را غالب نبود، و كينه‌كش است از آنان كه پاى از فرمان او برون نهند،و در آيت دليل نيست بر صحّت قياس براى آن‌كه رجوع با دو عدل در قيمت جزا بمثابت آن است كه رجوع با دو مقوّم [٧]در قيمت متاع،و اين را به قياس تعلّقى نيست.

قوله تعالى: أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَ طَعٰامُهُ -الآية.عبد اللّه عبّاس گفت و زيد بن ثابت و سعيد بن جبير و سعيد بن المسيّب و سدّى و مجاهد:آنچه به اين[آيت] [٨]حلال كردند محرم را صيد ماهى تازه است امّا ماهى شور خلاف نيست در آنچه حلال باشد،گفتند:آنچه از دريا برآرند بر[سه] [٩]وجه باشد:ماهى است و اجناس آن آنچه از آن حلال باشد محل را،محرم را هم حلال باشد.و آنچه حرام باشد محل را،محرم را هم حرام باشد.و بعضى گفتند:آنچه در برّ حلال باشد،مثل آن در بحر حلال باشد،و مراد به بحر درياست و جملۀ آبها از جويها براى آن‌كه ماهى كه از

[١] .مج،مت،وز،لت،مر+و حسن.

[٢] .مج،مت،وز،لت،مر:با خداى گذارند.

[٣] .مج،وز،مت،مر:اصحابان.

[٤] .بم،آف:تخيّر.

[٥] .مج،وز،مت،مر:اصحابان.

[٦] .وز،لت،مر+و.

[٧] .وز:عدل.

[٨] .اساس:ندارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٩] .اساس،آج،لب،بم،آن:ندارد،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.