نديدم كه رسول خدا(ص)، نمازى را در غير وقت آن بخواند، مگر دو نماز مغرب و عشا را كه در مزدلفهـبه صورت جمع خواند و نماز صبح را در آن روز، قبل از وقت آن به جا آورد.

شوكانى در مورد اين حديث مى‌گويد:

ابن مسعود در اين حديث، هر جمعى را نفى كرده و جواز جمع را منحصر در مزدلفه كرده است. با اين كه خود وى از جمله كسانى است كه حديث جمع بين دو نماز در مدينه، توسط پيامبر(ص) را نقل كرده است. اين نشان مى‌دهد، جمعى كه در مدينه بين دو نماز شده، جمع صورى بوده نه حقيقى، و گرنه، بين اين دو روايتى كه او نقل كرده، تعارض و تنافى پيش مى‌آيد، در حالى كه بايستى تا آنجا كه ممكن است بين روايات، جمع شود. (٨٩)

اما اين استدلال مردود است؛ زيرا اوّلاً: اين روايت قابل استدلال نيست؛ چون جمع بين دو نماز را توسط پيامبر(ص) به مزدلفه منحصر كرده، درحالى كه روايات متعددى مبنى بر اين كه پيامبر(ص) در مزدلفه و عرفات، دو نماز را به صورت جمع خوانده، وجود دارد. بنابراين ظاهر اين حديث قابل اعتماد نيست و نمى‌تواند قرينه‌اى بر تعيين مراد از جمع در رواياتى كه مورد بحث ماست، باشد. ثانياً: ابن مسعود روايت كرده كه رسول خدا(ص) در مدينه بين دو نماز جمع كرده و گفته است: «رسول خدا(ص) بين نماز ظهر و عصر و نماز مغرب و عشا جمع كرد و در پاسخ كسى كه عرض كرد اين عمل به چه دليل انجام شد، فرمود: اين كار را كردم تا امتم به مشقت نيفتد». (٩٠)

پيشتر ياد آور شديم كه جمع صورى، مشقت بيشترى نسبت به جمع حقيقى دارد؛

(٨٩)نيل الأوطار من احاديث سيد الأخيار، ج٣، ص٢١٧.در اين منبع به جاى واژه «مسير»، واژه «مصير» آمده است.
(٩٠)ر.ك: روايت شماره ٣٠.