فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٧٨ - همراه با دائرة المعارف فقه اسلامى ابراء(١)
٢. سريان ابراى منكر از سوگند به اصل دعوا.
اگر مدعى، منكر را از سوگند ابرا كند آيا اين ابرا به اصل دعوا و خواسته مدعى نيز سرايت كرده و باعث بطلان آن مىگردد؟
اين مسئله مورد اختلاف است؛ برخى مىگويند: ابراء منكر از سوگند باعث سقوط و بطلان اصل خواسته مدعى نمىشود. علامه حلّى (ره) در اين باره مىگويد:
«اگر مدعى بگويد سوگند را از تو اسقاط كردم، اين امر باعث سقوط دعواى مدّعى نمىشود. بنابراين اگر مدّعى دو باره ادعايش را مطرح كند، مىتواند منكر را سوگند دهد». (١٣٠)
استدلال فاضل هندى(ره) دراين باره چنين است:
«ابراء از سوگند، غير از اسقاط حق است، پس اگر مدعى دو باره ادعايش را مطرح كند مىتواند منكر را سوگند دهد؛ چون اين غير از ادعاى اوّلى است كه سوگند در آن ساقط شده است». (١٣١)
بعضى ديگر معتقدند كه ابراء منكر از سوگند به اصل دعوا و خواسته مدّعى سرايت كرده و باعث سقوط آن مىشود؛ البته نه به سبب اين كه حق واقعى او با ابراء از سوگند ساقط مىشود، بلكه به اين دليل كه موضوع حقش از بين مىرود؛ مانند جايى كه منكر سوگند ياد كند. سيد يزدى (ره) دراين باره مىنويسد:
«سوگند دادن منكر، حق مدّعى است نه آن كه حكم شرعى باشد. بنابراين مدعى مىتواند منكر را از اين حق ابراء كند و وقتى حقش را اسقاط كرد مانند آن است كه منكر سوگند ياد كرده باشد. پس حاكم بايد به برائت ظاهرى منكر حكم كند، اگر چه حق واقعى او با اين اسقاط، ساقط نمىشود. از اين رو همان گونه كه بعد از سوگند منكر، مدّعى نمىتواند ادعايش را دوباره مطرح كند، همچنين بعد از چيزى كه مانند سوگند است نيز نمىتواند آن را دوباره مطرح سازد». (١٣٢)
(١٣٠)قواعد الاحكام، ج٣، ص٤٣٩.
(١٣١)كشف اللثام، ج٢، ص٣٣٧.
(١٣٢)تكملة العروة الوثقى، ج٣، ص٦٣.