فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٤ - جمع ميان دو نماز از ديدگاه كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى

اين خلاصه‌اى از اقوال فقها در جهات سه گانه ياد شده بود. فقها در موارد ديگرى هم اختلاف نظر دارند كه به ذكر آنها نيازى نيست.

اينك مهم اين است كه آيا دليلى براى جواز جمع بين دو نماز در غير سفر و در صورت داشتن عذر، وجود دارد؟ قايلان به جواز به دو حديث استدلال كرده‌اند:

١. روايتى كه به طور مطلق بر جواز جمع بين دو نماز در غير سفر دلالت دارد و فقها اين روايت را بر فرض ريزش باران و يا هرگونه عذرى حمل كرده‌اند:

بخارى از ابن عباس (رضى اللّه‌ عنه) روايت كرده است: پيامبر(ص) در مدينه، هفت ركعت و هشت ركعت، يعنى نماز ظهر و عصر و همچنين مغرب و عشا را با هم خواندند. (٢٣)

ابن رشد گفته است:

مالك و گروهى از فقها، جمع بين دو نماز را در غير سفر و بدون عذر جايز ندانسته‌اند؛ اما گروهى از اهل ظاهر و اشهب ـ يكى از اصحاب مالك ـ آن را جايز دانسته‌اند و علت اختلاف نظر آنها، اختلاف در فهم حديث ابن عباس است؛ زيرا گروهى از آنها ـ از جمله مالك ـ حديث ابن عباس را به صورتى تأويل كرده‌اند كه دو نمازى كه پيامبر(ص) به صورت جمع خوانده، در باران بوده و گروهى ديگر به عموم روايت تمسك كرده‌اند.

٢. روايتى كه ابن عباس نقل كرده است:

پيامبر(ص) در مدينه، بدون اين كه در سفر باشد و يا باران يا ترسى وجود داشته باشد، نماز ظهر و عصر و همچنين نماز مغرب و عشا را با هم خواند. از ابن عباس سؤال شد: منظور پيامبر(ص) از اين كار چه بود؟ در پاسخ گفت: پيامبر مى‌خواست امتش به سختى نيفتند. (٢٤)

ظاهر حديث نشان مى‌دهد كه جواز جمع بين دو نماز در باران، امرى مسلّم بوده است.