فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٦١ - همراه با دائرة المعارف فقه اسلامى ابراء(١)
شرط را به نقل از ابن جنيد در ضمن مسئلهاى چنين بيان مىكند:
«اگر مهريه معين نباشد يا چيزى باشد كه نمىتواند مهريه قرار گيرد، هبه يا ابراى آن صحيح نيست.» (٩٦)
شيخ طوسى(ره) نيز در كتاب خلاف مىنويسد:
«اگر براى زن مهرالمثل ثابت گردد و او مقدارش را بداند، ابراى آن صحيح است؛ ولى اگر به مقدارش آگاهى نداشته باشد ابرا صحيح نيست، همچنان كه ضمان مجهول هم درست نيست». (٩٧)
ولى در كتاب مبسوط، ابرا و ضمان چيز مجهول را صحيح مىداند. ايشان در باره ابراى فردى كه صد درهم از ديگرى طلب داشت ولى آن را نمىدانست، مىگويد: «نزد كسى كه ابراى مجهول را صحيح نمىداند چنين ابرايى صحيح نيست؛ ولى طبق آن چه ما پذيرفتيم صحيح است». (٩٨)
در جاى ديگر هم مىفرمايد:
«اسقاط حق معلوم و حق مجهول، هر دو صحيح است». (٩٩)
فقيهان بعد از شيخ طوسى(ره) نيز نظريه دوم ايشان را پذيرفتهاند. (١٠٠)شهيد ثانى(ره) مىنويسد:
«ميان فقيهان ما مشهور شده كه ابراى مجهول جايز است؛ زيرا ابرا، اسقاط چيزى مىباشد كه در ذمّه است نه اين كه معاوضه باشد، پس شروط معاوضه ـ مانند مشاهده ـ در ابراء شرط نيست و هبه مجهول نيز مانند آن است». (١٠١)
(٩٦)مختلف الشيعه، ج٧، ص١٧٥.
(٩٧)الخلاف، ج٤، ص٣٩٣.
(٩٨)المبسوط، ج٤، ص٣١٢.
(٩٩)همان، ج٢، ص٣٠٨.
(١٠٠)شرايع الإسلام، ج٢، ص٢٣٢؛ تحرير الاحكام، ج٣، ص٢٦٢؛ جامع المقاصد، ج٩، ص١٤٧؛ كشف اللثام، ج٧، ص٤٧٤؛ جواهر الكلام، ج٣١، ص١٢٤.
(١٠١)مسالك الافهام، ج٨، ص٢٨١.