فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٩ - آيين دادرسى اسلامى در مورد غير مسلمانان هادری قشقاوی
روى پا نگهداشتن، نگاه كردن و توجه نمودن به آنان، سكوت نمودن و شنيدن سخنان آنان و مسايل ديگر از اين قبيل، آيا رعايت مساوات لازم است؟
اگر دو طرف دعوى كافر يا هر دو مسلمان باشند، بيشتر فقيهان (٤٧)به دليل رواياتى كه در اين رابطه وارد شده است، مساوات در رفتار را لازم و واجب مىدانند. اما جمعى از فقيهان (٤٨)به خاطر ضعف اين روايات از حيث سند يا از حيث دلالت، مساوات در رفتار را لازم نمىدانند، بلكه آن را تنها يك امر مستحب مىشمارند. برخى از اين نصوص عبارتند از:
١. روايت سلمة بن كهيل. در اين روايت امير المومنين على(ع) به شريح مىفرمايد:
«ثمّ واسِ بين المسلمين بوجهك ومنطقك ومجلسك حتّى لا يطمع قريبك في حيفك ، ولا ييأس عدوّك من عدلك»؛
در توجه به مردم و در سخن گفتن و در نشستن با آنان، به طور مساوى بين مسلمانان رفتار كن، تا دوستانت در پشتيبانى تو طمع نكنند و دشمنانت از عدل تو مأيوس نشوند. (٤٩)
٢. روايت سكونى از امام صادق(ع) : «قال امير المؤمنين(ع) : من ابتلي بالقضاء، فَليواسِ بينهم في الاشارة و في النظر و في المجلس»؛
كسى كه در ميان مردم قضاوت مىكند بايد در اشاره و خطاب به آنان و در نگاه به آنان و در مكان نشستن آنان، به طور مساوى رفتار نمايد. (٥٠)
(٤٧) مقنع، ص١٣٣؛ مبسوط، ج٨، ص١٤٩؛ شرايع الاسلام، ج٤، ص٨٧٠؛ رياض المسائل، ج٩، ص٢٩٧؛ تحرير الوسيله، ج٢،ص٣٦٨.
(٤٨) مراسم، ص٢٣٠؛ مختلف الشيعه، ج٨، ص٤٢١؛ مجمع الفائدة و البرهان، ج١٢، ص٥٤؛ جواهرالكلام، ج٤٠، ص١٤١ و ١٤٢؛ أُسس القضاء و الشهادة، ص١٢٠.
(٤٩) وسائلالشيعه، ج١٨، باب ١ از ابواب آداب قاضى، ح١.
(٥٠) وسائل الشيعه، باب ١٣ از ابواب آداب قاضى، ح١.