فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٦٧ - جمع ميان دو نماز از ديدگاه كتاب و سنّت آیت الله جعفر سبحانى
كه تصور كردهاند آنها يكى از دو نمازى را كه با هم مىخوانند، در وقت آن به جا نمىآورند. غافل از اين كه آنان يكى از دو نماز را در غير وقت فضيلت و در وقت اِجزاء انجام مىدهند و تعجبى ندارد كه نماز داراى سه وقت باشد:
الف: وقت مخصوص؛ يعنى چهار ركعت از اوّل وقت نماز ظهر و چهار ركعت از آخر وقت نماز عصر، يا سه ركعت بعد از مغرب و چهارركعت قبل از نيمه شب.
ب: وقت فضيلت كه جزئيات آن را در وقت نمازهاى ظهر و عصر و مغرب و عشا بيان كرديم.
ج: وقت اِجزاء كه عبارت است از همه زمانهاى ميان ظهر و مغرب يا ميان مغرب و نيمه شب، به جز وقتهاى مخصوص اين دو نماز. بنابراين وقت اِجزا شامل وقت فضيلت و بعد از وقت فضيلت مىشود.
روايات متعددى از امامان اهل بيت (ع) وارد شده كه هنگام زوال خورشيد وقت اين دو نماز فرا مىرسد، جز اين كه يكى از اين دو نماز قبل از ديگرى است. شيخ صدوق(ره) با سند خويش از زراره از امام باقر (ع) نقل كرده كه فرمود:
إذا زالت الشمس دخل الوقتان: الظهر و العصر، و إذا غابت الشمس، دخل الوقتان: المغرب و العشاء و الآخرة؛ (٢٧)
هنگام زوال خورشيد، وقت نماز ظهر و نماز عصر، و هنگام غروب خورشيد، وقت نماز مغرب و نماز عشاء فرا مىرسد.
شيخ طوسى(ره) با سند خود از عبيد بن زراره نقل مىكند كه از امام صادق (ع) از وقت نماز ظهر و عصر سؤال كردم، در پاسخ فرمود:
إذا زالت الشمس دخل وقت الظهر و العصر، إلاّ انّ هذه قبل هذه ثمّ أنت في وقت منهما جميعاً حتّى تغيب الشمس؛ (٢٨)
(٢٧)من لايحضره الفقيه، ج١، ص١٤٠؛ شيخ صدوق(ره) اين حديث را در باب هفدهم از اين ابواب، حديث ١ آورده است.
(٢٨)التهذيب، ج٢، ص٢٦.