لسانى ندارند؛ در نتيجه براى آنها اطلاقى منعقد نمى‌شود؛ زيرا اطلاق شأن لفظ است، د رحالى كه در اين روايات لفظى از رسول خدا(ص) نقل نشده، بلكه عمل او حكايت شده است. ممكن است عمل رسول خدا(ص) در پس مشقتى بوده كه در اثر مسافرت و طىّ طريق براى او حاصل شده است و راوى به دليل اين كه احتمال مى‌داد اين مطلب دخلى در حكم نداشته، آن را ذكر نكرده است بنابراين جمع بين دو نماز در صورتى جايز است كه انسان در اثر مسافرت، به مشقت افتاده باشد. شايد منظور ابن رشد هم، از اين عبارت «در مورد جمع بين دو نماز، تنها فعل پيامبر(ص) نقل شده» (١٤)، همين باشد.

قرينه‌اى وجود دارد كه مى‌تواند قول ديگر ـ يعنى شرط نبودن مشقت و سختى سفر ـ براى جواز جمع بين دو نماز را تأييد كند و آن اين است كه اين قيد كه در برخى روايات وارد شده، از آن دسته از قيود غالبى است كه فاقد هرگونه مفهومى است؛ مانند اين سخن خداوند كه فرمود:

{و ربائبكم اللآتي في حجوركم من نسائكم اللآتي دخلتم بهنّ } (١٥)؛

و دختران زن كه در دامن شما تربيت شده‌اند اگر با زن مباشرت كرده باشيد.

زيرا ازدواج با دختران زن، چه در دامن مرد تربيت شده باشند يا نشده باشند، حرام است. اما غالباً وقتى زن ازدواج مى‌كند، دخترش را با خود به خانه شوهر مى‌آورد. به همين دليل فقها به حرمت ازدواج با دختر زن، چه در دامن مرد تربيت شده باشد، و چه نشده باشد فتوا داده‌اند.

جمع بين دو نماز در غير سفر و به دليل عذر داشتن

مشهور اين است كه جمع بين نماز مغرب و عشا به دليل عذر داشتن، جايز است. بر خلاف حنيفه، كه در هيچ صورتى جمع بين دو نماز را جز در عرفات و مزدلفه، جايز نمى‌دانند. اما كسانى كه جمع بين دو نماز را جايز مى‌دانند از چند جهت با يكديگر اختلاف دارند:

(١٤)همان.
(١٥) نساء، آيه ٢٣.