فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٢ - همراه با دائرة المعارف فقه اسلامى ابراء(١)
برخى گفتهاند فرق اين دو جمله چنين است: در جمله اوّل (إذا مِتُّ...»، «إذا» براى ظرفيت است و مانند آن است كه بگويد:«وقت موتي» و اين وصيت است ولى در جمله دوم (إن مِتُّ..»، «إن» براى شرطيت است و در مفهوم آن ترديد وجود دارد؛ در صورتى كه انشاى ابراء بايد به صورت جزمى باشد، اگر چه مرگ ابراء كننده در واقع امرى حتمى است ولى جزم و قطعى بودن در انشاء لازم است كه در اينجا وجود ندارد. (٦٠)
البته برخى ديگر از فقيهان معتقدند كه بين اين دو مثال فرقى نيست. شهيد اوّل (٦١)و محقق نجفى(ره) (٦٢)مىگويند بايد به قصد او توجه كرد، اگر قصد او وصيت باشد در هر دو صورت صحيح است و اگر قصد او ابراء باشد در هيچ كدام صحيح نيست؛ زيرا اين ابراء معلق است حتى اگر با لفظ «إذا...» انشاء شود.
هـ . شرط در ضمن ابراء:شرط در ابراء بدين معناست كه ابراء به صورت قطعى و نه تعليقى انجام گيرد منتهى در ضمن آن، چيزى شرط شود، مانند آنكه كسى ديگرى را ابراء كند و با او شرط كند كه فلان كار را براى وى انجامدهد. اين غير از تعليق ابراء بر شرط است. شرط در ضمن عقود جايز است اما شرط در ضمن ايقاعات از نظر فقهى محل مناقشه است. ابراء نيز از ايقاعات است و از اين رو گنجاندن شرط در ضمن آن مورد مناقشه است. به عنوان مثال برخى از فقيهان مىگويند اگر مردى بقيه مدت را در ازدواج موقت به زن ببخشد به اين شرط كه آن زن با فلان كس ازدواج نكند ابرا صحيح است ولى شرط باطل است. (٦٣)
اما بعضى ديگر مىگويند: شرط صحيح بوده و وفا به آن لازم است. (٦٤)
و . ابراى موقت:ابراى موقت؛ يعنى اين كه انشاى ابراء به صورت موقت و تا زمان
(٦٠)جامع المقاصد، ج٥، ص٣٦.
(٦١)الدروس، ج٣، ص٣٢٣.
(٦٢)جواهر الكلام، ج٢٥، ص٦٧.
(٦٣)منهاج الصالحين، سيد محسن حكيم، ج٢، ص٢٨٩.
(٦٤)همان، تعليقه شهيد صدر(ره)؛ منهاج الصالحين، خويى ، ج٢، ص٢٧٣.