به حديث ابن عباس نمى‌توان استدلال كرد؛ زيرا اين حديث، آن چنان كه از ظاهر روايت مسلم فهميده مى‌شود تعيين كننده جمع تقديم و يا جمع تأخير نيست و تعيين هريك از آنها، تحكّمى بيش نيست. بنابراين بايد به آنچه واجب است عدول كرد؛ يعنى به عموم حديثى عمل كنيم كه اوقات نماز معذور و غير معذور را معين كرده است. با اين تفاوت كه در خصوص مسافر، مخصصّى مبنى بر اين كه مسافر مى‌تواند نمازهايش را به صورت جمع بخواند وجود دارد. (٨١)

اما اين سخن مردود است؛ زيرا ابن عباس، كيفيت جمع را به دليل وضوح آن نقل نكرده است. چون جمع بين دو نماز در غير سفر، مانند جمع بين دو نماز در سفر است. گويى همان گونه كه جمع بين دو نماز در سفر به هر دو صورت ـ جمع تقديم و جمع تأخير ـ جايز است ـ همچنان كه پيشتر نصىّ در اين زمينه نقل كرديم ـ (٨٢)در غير سفر هم، چنين است و سكوت ابن عباس و سؤال نكردن راويان از كيفيت جمع، نشان دهنده اين است كه راويان از سخن ابن عباس فهميده‌اند كه هيچ كدام از دو صورت، خصوصيتى ندارند و اگر چنين نبود، بايستى براى مرتبه دوم، از ابن عباس سؤال مى‌كردند كه آيا پيامبر(ص) جمع ميان دو نماز را به صورت جمع تقديم، انجام داده يا به صورت جمع تأخير؟ وحدت تعليل در كلام ابن عباس، در هر دو مورد، مؤيد اين سخن است.

مسلم از ابن عباس روايت كرده است:

رسول خدا(ص) در جريان غزوه تبوك، در يكى از سفرها نمازش را به صورت جمع خواند؛ يعنى نماز ظهر و عصر و همچنين مغرب و عشا را با هم خواند.

(٨١)اين مطلب را سيد محمد بن اسماعيل صنعانى معروف به امير در كتابش موسوم به «سبل السلام»، ج٢، ص٤٣ آورده است.
(٨٢)ر.ك: روايت ٣و ٤ در فصل جمع ميان دو نماز در سفر از گروه دوم.